Hengst

De hengst is het meest karaktervolle vissersvaartuig van de Westerschelde geweest, waar ze tot voor een twintigtal jaren nog veelvuldig in de vaart was. De laatste (gemotoriseerde) hengsten trof men voornamelijk in de Oosterschelde aan, onder meer in Tholen en in Yerseke.

Evenals dit het geval is voor de hoogaars, kan de ouderdom van dit scheepstype moeilijk vastgesteld worden. Misschien kan men het kleine vissersvaartuig met rechte voorsteven op het redegezicht van Antwerpen, 1515, als mogelijk prototype van de hengst aanduiden. De oudst bekende vermelding van de hengst wordt aangetroffen in rekeningen die betrekking hebben op reizen die hengsten maakten naar aanleiding van de dichtingswerken aan de Scheldedijken.

De volgende ons bekende vermelding van de hengst komt voor in het reeds genoemde proces-verbaal betreffende de verdrinkingsdood van Johan Willem Friso in 1711. En ook in de hiervoor geciteerde rekeningen van Fop Jans Smit wordt eveneens de hengst genoemd: "1778, 21 May. Een henstije gemaekt voor Krijn den Boer, op Groot-Ammers, met mast en spriet". In dezelfde rekeningen komt nog een tweede vermelding voor: "1779, den 13 Februari Een henst gemaekt voor Adriaan Vogelzangh woonende te Alblasserdam, volgens bestek gemaekt, met volle genoegen ontvangen".
Ten eerste blijkt uit deze gegevens, dat het "henstije" of kleine hengst duurder was dan een Kinderdijkse hoogaars, maar heel wat goedkoper dan de grote hoogaars. Ten tweede kan men aannemen dat de vermelding "henstije" en "henst" wijst op twee maten, dus twee soorten, wat bevestigd wordt door het verschil in prijs. In het eerste geval wordt waarschijnlijk een scheepje aangeduid, zoals dit afgebeeld is door G. Groenewegen. Het kleine vaartuig met spriettuig, dat de tekenaar een "Heijnst" noemt, is geladen met goederen, en deed dus dienst als vrachtschip.

Tot hun verdwijning in het begin van de twintigste eeuw, zijn ze dit in zekere mate ook gebleven, want behalve voor de visserij werden zij ook voor het vervoer van materialen voor dijkwerken en anderszins gebruikt op de Schelde. Een goed plan van een kleine hengst van omstreeks 1800 bevindt zich in de verzameling van het Nederlands Scheepvaartmuseum te Amsterdam en eveneens een model van een grote hengst uit de 20e eeuw. Ook in het Nationaal Scheepvaartmuseum te Antwerpen worden modellen van hengsten bewaard.

Terug naar vorige pagina