Courlis

Courlis

Groot is het aantal knotsen waarschijnlijk niet geweest. In 1912 werden te Zierikzee 7 visvergunningen verstrekt aan knotsen voor de visserij Benedenschelde. In 1920 worden er nog twee vermeld door Frans Blij in zijn werk 'Onze Zeilvischsloepen'. De lengte van de knots bedroeg 10 meter. Het is de overtuiging van Van Beylen, gebaseerd op beschrijvingen en tekeningen van Maurice Seghers en een enkele oude foto, dat de 'Courlis' ten voorbeeld is genomen toen dit schip in 1928 als jacht werd gebouwd.

De Inventaris van het Varend Erfgoed (België) (ID: 99004)

De Antwerpse knots Courlis werd in 1928 als jacht gebouwd op de werf Pochet in Merksem. Op het ogenblik van de bouw van het jacht bestond er wellicht geen enkel origineel exemplaar van dit type meer.

De Antwerpse knots was een type vissersschip, dat vooral werd ingezet voor de garnalenvangst op de Westerschelde. Het type had een bun - een deel van het ruim waar het rivierwater vrij in en uit kon stromen - om de vissen en garnalen in leven te houden tijdens het transport. Het einde van de visserij op de Schelde betekende ook het verdwijnen van de vloot van houten vissersschepen. De toenemende haventrafiek en vervuiling bemoeilijkten rond 1900 het vissen op de Schelde. Bovendien zorgde de ontwikkeling van de garnaalvisserij aan de kust en vooral het vlotte transport van de vangst naar het binnenland ervoor dat de garnaalvisserij op de Schelde minder rendabel werd. In 1890 waren er nog 26 knotsen in de vaart. Tegen 1909 bleven er maar zeven meer over, een aantal dat in de jaren nadien verder slonk.

In feite is de Courlis dus een historische evocatie van een vroeger bestaand type. Het schip is ook iets kleiner dan de knotsen die als vissersschip werden gebouwd. Die maten gebruikelijk ongeveer 10 meter op 4 meter.

De Courlis werd van de laatste particuliere eigenaar, de Nederlander Idema, gekocht door de vzw Vrienden van het Nationaal Scheepvaartmuseum. De Vrienden schonken het schip in 1994 aan het Nationaal Scheepvaartmuseum. Het schip maakt deel uit van de collectie van het Museum aan de Stroom (MAS). De Courlis is het enige nog bestaande vaartuig dat naar de Antwerpse knots verwijst.

Over de opeenvolgende eigenaars van het schip is vrijwel niets bekend. De laatste particuliere eigenaar was de Nederlander Idema. De Courlis werd door de vzw Vrienden van het Nationaal Scheepvaartmuseum gekocht en in 1994 aan de stad Antwerpen geschonken.

Bron: De Inventaris van het Varend Erfgoed (België) (ID: 99004)

Eigenschappen

Plaquette nummer:472 Zeil nummer: VC319
Categorie:A Tekening nummer:
Type:Antwerpse knots

Bouw

Bouwjaar:1928 Ontwerper:Pochet
Werf:Pochet Werf plaats:Merksem (B)
Motor:Inbouw Motor type:
Materiaal romp:Eikenhout Materiaal kajuit:Eikenhout
Materiaal zeil:Dacron
Onderwaterschip: Kiel:

Afmetingen

Lengte stevens:7,69 m Breedte berghout:2,43 m
Diepgang:0,00 m Masthoogte water:0,00 m
Oppervlakte grootzeil:32,29 m2 Oppervlakte fok:0,00 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:0,00 m2
Oppervlakte totaal:32,29 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1972 – onbekend Dhr. Kloet, Nieuw en St. Joosland ( Courlis)
1978 – 1994 B. Idema, Arnemuiden ( Courlis)
1994 – 2008 Nat. Scheepvaartmuseum Antwerpen, Antwerpen (B) ( Courlis)
2008 – Nu (laatst bekend) MAS - Museum aan de Stroom, Antwerpen (B) ( Courlis)

Geschiedenis

1973

14 juni 1973

14 juni 1973: Brief C. Offermans aan eigenaar Kloet uit Nieuw en St. Joosland

1980

1980

1980: SSRP Monografiën 09 COURLIS een Antwerpse knots

Meestal is de verwerking van nieuwe aanmeldingen voor inschrijving in het Stamboek een routinezaak. Maar soms doen zich onverwachte complicaties en verrassingen voor, waarvan veel plezier valt te beleven. Zo ook een aantal jaren geleden. Van een bijna 8 meter lang, houten jacht waarvoor de heer Kloet uit Nieuw en St. Joosland inschrijving aanvroeg, waren niet alleen bouwer en bouwjaar onbekend, maar ook het type van het schip was onduidelijk. 
De Courlis - want dat was de naam - deed denken aan een Wieringer Bol, maar varende naast de Eudia tijdens de reünie te Zierikzee in 1972 bleek duidelijk dat de kop stomper, voller was en de zeeg rechter. Wij kwamen er niet uit. Voorhands werd het er toch maar op gehouden dat we met een - misschien in zuidelijker kontreien - gebouwd bolletje te doen hadden, want verwantschap daarmee leek toch wel duidelijk. De heer Kloet liet het er evenwel niet bij zitten en ging, zoals ieder rechtgeaard eigenaar van een rond of platbodemjacht, aan het snuffelen. En met resultaat. In juni 1973 kreeg hij een lange brief van een toen 81 jaar oude Antwerpenaar. Deze brief is zo kostelijk, dat we hem hier onverkort laten volgen.

pdf SSRP Monografiën 09 COURLIS een Antwerpse knots

1988

12 december 1988

12 december 1988: Verslag restauratie Antwerpse knots Courlis door eigenaar B. Idema

1994

december 1994

december 1994: Spiegel der Zeilvaart december 1994 nummer 10 - Knots Courlis: Een Knotsgekke droom wordt werkelijkheid

De echte Antwerpse knots was een typisch vissersvaartuig van het Brabantse type, een rondgebouwd kiel-schip met een gebogen, steilstaande voorsteven en een zwaar voorschip. Het was een vaartuig dat gebruikt werd voor de garnaalvangst en de kleine visserij op de Schelde. Knotsen hadden hun thuishaven in Antwerpen en worden reeds in de 18de eeuw vermeld. Als vissersschip maten zij ongeveer 10 m, terwijl ze ca. 4 m breed waren. Deze zeer robuuste schepen verdwenen omstreeks 1920 uit ons maritieme landschap.
Groot was dan ook de verbazing, toen bleek dat er in Zeeland nog een exemplaar van een dergelijke 'Antwerpse knots' bestond. Dit schip, `Courlis' (wulp) genaamd, werd echter niet meer als visserman, maar als jacht gebouwd door scheepsbouwer Pochet te Merksem in 1928; volgens mondelinge overlevering voor rekening van een hoogleraar uit Luik. Het heeft een lengte over alles van 7,69 men een maximale breedte op het berghout van 2,64 m.

pdf Spiegel der Zeilvaart december 1994 nummer 10 - Knots Courlis: Een Knotsgekke droom wordt werkelijkheid

We zijn zeer geïnteresseerd in uw opmerkingen en/of vragen over dit schip. Stuur ze ons!

Terug naar het overzicht