De Hekse

De Hekse

Uit een briefwisseling uit 1967 tussen de uit Leeuwarden afkomstige H. Voordewind en eigenaar R. Swart Dzn:
Het schip was oorspronkelijk afkomstig uit Kampen en heeft ook meer het Vollenhovense model, lang 7,50 m en breed 2,65 m en heeft zeer zware inhouten en leggers en brede berghouten, wat vroeger bij het varen op de Zuiderzee en de Ketel wel zijn voordelen had. Wat de ouderdom betreft, volgens het anker, een fraai stuk smeedwerk, is dit 1891 en heette het schip toen "De Heks".

Naspeuringen van eigenaar Tolsma in het archief van de gemeente Kampen hebben de gegevens van de opdrachtgever opgeleverd: Gerrit Pieters Van der Veen 1813-1891), beurtschipper van Kampen op Amsterdam, destijds wonende aan de Vloeddijk. Kennelijk heeft deze in 1872 een scheepje met de naam "De Heks" laten bouwen. De grote tjalk waarmee de beurtdienst op Amsterdam werd onderhouden, wordt in het archief vermeld als "De Twee Gebroeders". Gerrit Pieters had namelijk twee zoons, Peter en Albert. De heer Tolsma meent dan ook dat dit schip dienst moest doen als vrachtafhaler en -aanbrenger voor het grote beurtschip.

Het is een zeer slank schip met een mooie zeeg en een goed geveegd achterschip. De vorm is enigszins verwant aan de Vollenhovense bol, wat gezien de herkomst geen wonder is.

Eigenschappen

Plaquette nummer:54 Zeil nummer: VC390
Categorie:B Tekening nummer:
Type:Visaak

Bouw

Bouwjaar:1872 Ontwerper:E. van Goor (?)
Werf:E. van Goor (?) Werf plaats:Kampen (?)
Motor:Inbouw Motor type:Vetus 10 pk
Materiaal romp:Eikenhout Materiaal kajuit:Eikenhout
Materiaal zeil:Dacron
Onderwaterschip: Kiel:

Afmetingen

Lengte stevens:7,67 m Breedte berghout:2,64 m
Diepgang:0,40 m Masthoogte water:10,65 m
Oppervlakte grootzeil:23,71 m2 Oppervlakte fok:11,87 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:5,61 m2
Oppervlakte totaal:41,19 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

onbekend – 1917 Jhr Mr W.C. van Panhuys, Noordwijk ( Dolphijn)
1917 – 1931 D. Swart Rzn, Leeuwarden ( Dolphijn)
1931 – 1980 R. Swart Dzn, Leeuwarden ( Dolphijn)
1980 – 1981 F. Botman, Leeuwarden ( Dolphijn)
1981 – 1982 L. Timmermans, Bergen (NH) ( Dolphijn)
1982 – 1992 J. Nieuwenhout, Leeuwarden ( Dolphijn)
1992 – 1997 C. Nicolet en E.H. Bon, Amsterdam ( Dolphijn)
1997 – Nu (laatst bekend) R. Kemper en P.J.M. Tolsma, Workum ( De Hekse)

Geschiedenis

1872

1872

1872: Bouw van het vrachtscheepje 'De Heks'

Dr. Ir. J. Vermeer schrijft in zijn boek "De Boeier":
Waar "De Heks" in 1872 van stapel liep, is helaas onbekend. Behalve in Kampen waren er langs de oostwal van de vroegere Zuiderzee meerdere werven die dergelijke scheepjes konden bouwen. De ombouw van vrachtscheepje tot overdekt pleziervaartuig zal vermoedelijk hebben plaatsgevonden onder genoemde Jhr. Van Panhuys, in het begin van de twintigste eeuw. In die tijd werden meer zeilende beurtschepen en andere bedrijfsvaartuigen door stoom- of zelfs motorboten vervangen. Waarschijnlijk was in die jaren Warmond de thuishaven. De naam "Dolphijn" stamt ook uit die tijd. Vermeldingen in deelnemerslijsten van wedstrijden hebben we niet gevonden. Het echte boeieruiterlijk kreeg het schip ongetwijfeld pas nadat Swart het in 1917 had gekocht.

1925

1967

1967

1967: Correspondentie Geschiedenis VC390 Visaak Dolphijn tussen R. Swart Dzn en H. Voordewind in 1967

De heer H. Voordewind, Rooseveltlaan 80/3 te Amsterdam (Z) als eigenaar van het Friesche Jacht Dolphijn gebouwd bij Eeltjesbaes te Joure in 1865, en de heer R. Swart Dzn, St. Anhonygasthuis, Perkswaltje 12/11 te Leeuwarden, als eigenaar van de boeier Dolphijn gebouwd te Kampen in 1891.

De briefwisseling kwam in mijn bezit door schenking van de heer J . Nìeuwenhout voorheen uit Leeuwarden, thans wonende te Tynaarlo, restaurateur van de laatstgenoemde boeier. Hij heeft deze brieven gekregen van de beide zusters van de heer Swart te Leeuwarden, na restauratie van het schip van Swart , tezamen met de roerleeuw en vlaggestok, alsmede enige oude foto’s van het schip en zijn bemanning die moeten stammen uit ongeveer 1918 - 1920. De drie brieven en de foto’s zijn thans ondergebracht aan het archief van het Stamboek van Ronde en Platbodemjachten in het Fries Scheepvaartmuseum te Sneek. De brieven zijn geschreven met de typemachine en persoonlijk ondertekend. De foto's zijn opgeplakt op karton en hebben kennelijk enige tijd aan de wand gehangen. De kwaliteit is redelijk, maar duidelijk is te zien dat de ontwikkelaar nog steeds door werkt als gevolg van de UV-straling. Donker opbergen kan dit proces tegengaan.

pdf Correspondentie Geschiedenis VC390 Visaak Dolphijn tussen R Swart Dzn en H Voordewind in 1967

1980

1980

1980: Einde periode Swart

Dr. Ir. J. Vermeer schrijft in het boek de Boeier:
Tot 1980 bleef de "Dolphijn" in het bezit van de familie Swart. Na het overlijden van D. Swart in 1931 ging de boeier over in handen van zijn zoon R. Swart. In de naoorlogse jaren verscheen hij enkele malen bij evenementen, zoals de eerste reünie voor ronde jachten in 1953 in Grouw, georganiseerd door de Koninklijke Zeilvereeniging 'Oostergoo' in samenwerking met het Fries Scheepvaart Museum. De "Dolphijn" werd direct opgenomen in de eerste schepenlijst van de in 1955 opgerichte Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten, het kreeg het stamboeknummer 54 toegewezen. Ook bij de eerste 'houten reünie' in Heeg in 1968 was ze aanwezig, zij het niet actief.

1981

1981

1981: Op zoek naar een nieuwe eigenaar

In 1980, na het overlijden van de heer R. Swart, werd het schip, liggende aan de werf van Piersma te Heeg, door de erfgenamen te koop aangeboden.
De heer F. Botman, architect te Leeuwarden, berichtte ons over het verdere verloop het volgende:
Kopers bleven weg en de vraagprijs zakte. Toen zich ook hiervoor niemand rneldde, mocht Piersma de boot slopen en de nog bruikbare onderdelen verkopen voor een aan de erfgenamen verschuldigd bedrag. De heer Botman heeft het schip toen voor dit bedrag overgenomen en geprobeerd een nieuwe eigenaar te vinden in een laatste poging het schip van de ondergang te redden. Inderdaad vond hij in de heer L. Timmermans te Bergen (NH) een liefhebber, die zich op de restauratie van de boeier wilde toeleggen en op 3 oktober 1981 werd de koop gesloten.

Deze koper was echter niet solvabel en verdween na een aanbetaling met het schip zonder de totale schuld te voldoen. Noch van het schip, noch van de koper werd door Batman een spoor gevonden. Ter zekerstelling echter had deze enkele onderdelen onder zijn hoede gehouden, waaronder het oude anker dat hierboven reeds ter sprake kwam, de messing bal met oog van de blazer, een toiletkistje en het zogenaamde tuigje dat bij de eerste reünie in Grouw in 1953 aan elk van de aanwezige schepen was uitgereikt.

Naspeuringen van eigenaar Tolsma brachten aan het licht dat het schip naar Franeker was gebracht en daar op de wal was gezet bij Piet Schat. Timmermans kwam toen in contact met de zestienjarige Erik Nieuwenhout, die hem bij de restauratie wilde helpen. Hiervan kwam echter door gebrek aan pecunia bij Timmermans niets terecht. Erik wist zijn vader, J. Nieuwenhout, hoofdopzichter bij de Civiele Dienst, afdeling Openbare Werken van de Gemeente Leeuwarden, zover te krijgen dat hij het schip van Timmermans overnam in ruil voor een tweedehands auto.

Foto voor restauratie
Foto voor restauratie

1988

1988

1988: Leeuwarder Courant: Joop Nieuwenhout renoveert uit 1891 (!) daterende boeier

1992

1992

1992: Beknopte Geschiedenis Visaak Dolphijn door eigenaar E.H. Bon

Aandenken in bezit van mevrouw Nicolet: een koperen plaatje met gravure en onderschrift, met opengewerkte hemel met fond van zwart fluweel
Aandenken in bezit van mevrouw Nicolet: een koperen plaatje met gravure en onderschrift, met opengewerkte hemel met fond van zwart fluweel

1997

1997

1997: Kajuitschot details en Interieur - oud en nieuw

2005

2005

2005: 'De Hekse' in het boek "De Boeier" van Dr. Ir. J. Vermeer

Dr. Ir. J. Vermeer schrijft:
Deze boeier is meer dan zestig jaar in het bezit geweest van de familie Swart. Het Nederlandsch Jachtregister van 1924-25 vermeldt een boeier met de naam "Dolphijn", eigenaar D. Swart Rzn te Leeuwarden. Uit een briefwisseling uit 1967 tussen de uit Leeuwarden afkomstige H. Voordewind en R. Swart Dzn, waarvan de originelen zich in het Stamboekarchief in het Fries Scheepvaart Museum bevinden en waar de huidige eigenaar afschriften van heeft, blijkt het volgende. D. Swart Rzn had een timmerbedrijf aan de Weaze te Leeuwarden. Hij kocht de boeier in 1916 van jonkheer mr W.e. van Panhuys, de toenmalige burgemeester van Noordwijk. Voordien bezat Swart een tjotter, gebouwd door Eeltje Holtrop van der Zee, die hij in 1907 had overgenomen van de familie Rengers, dit moet zijn geweest de tjotter "Frithjof", de latere "Kloekie", die in 1960 door brand werd verwoest.
Wat betreft de boeier "Dolphijn" halen wij uit de brief van Swart aan Voordewind het volgende aan: Het schip was oorspronkelijk afkomstig uit Kampen en heeft ook meer het Vollenhovense model, lang 7,50 m en breed 2,65 m en heeft zeer zware inhouten en leggers en brede berghouten, wat vroeger bij het varen op de Zuiderzee en de Ketel wel zijn voordelen had. Wat de ouderdom betreft, volgens het anker, een fraai stuk smeedwerk, is dit 1891 en heette het schip toen "De Heks". Volgens een mastbord, nog in mijn bezit, was het later de "Twee Gebroeders", eigenaar A. v.d. Veen Kampen. 

pdf Boek "De Boeier" VC390 Visaak De Hekse - Dr Ir J Vermeer 2005

2005

2005: Diverse detail opnames

We zijn zeer geïnteresseerd in uw opmerkingen en/of vragen over dit schip. Stuur ze ons!

Terug naar het overzicht