Jetty

Jetty

De 'Jetty', zeilnummer OB3, oorspronkelijk de ARM4 (Arnemuiden) is als vissersvaartuig op de werf van de gebroeders De Klerk te Kruispolder gebouwd. De opdracht is in mei 1913 gegeven door H. van de Gruiter-van Belzen uit Arnemuiden. Die opdracht hield in de snelste Hoogaars van de Ooster- en Wester Schelde te bouwen.
Petrus de Klerk stond bekend als een eerste klas scheepsbouwer. Hij maakte, om de snelheid te vergroten, afwijkingen op zijn bestaande type. Zo ontstond deze prachtige Lemsterhoogaars. De aflevering vond plaats in september 1913. De prijs van het casco was f 1.900,- en compleet met zeilen en blokken f 2.300,-. Schipper Van de Gruiter kwam tot de ontdekking, dat het een schip met bijzondere eigenschappen was. Hij kreeg dan ook grote vermaardheid onder het schippersvolk.

Overmoedigheid werd hem echter noodlottig. De ARM4 was op een gegeven moment voor de kust bij Borsele aan het vissen. De bemanning bestond uit 4 koppen. Plotseling zagen ze hun rivalen uit Breskens al op de veiling aan koersen. Ze hielden metéén op met vissen, zetten snel alle zeilen bij en probeerden om toch als eerste binnen te zijn. In de verwoede poging daartoe namen ze de punt van de plaat voor Breskens te krap. Terwijl het schip met grote snelheid voer, raakte het zwaard de grond en de ARM4 kapseisde. Bij dit ongeluk is niemand verdronken. Nadien vreesde de schipper wel, dat het schip te rank was gebouwd.

Eigenschappen

Plaquette nummer:290 Zeil nummer: OB3
Categorie:A Tekening nummer:
Type:Hoogaars

Bouw

Bouwjaar:1913 Ontwerper:J.F. de Klerk
Werf:Scheepswerf de Klerk Werf plaats:Kruispolderhaven / Walsoorden
Motor:Inbouw Motor type:
Materiaal romp:Eikenhout Materiaal kajuit:Eikenhout
Materiaal zeil:Dacron
Onderwaterschip: Kiel:Kielbalk

Afmetingen

Lengte stevens:13,90 m Breedte berghout:4,00 m
Diepgang:0,90 m Masthoogte water:16,00 m
Oppervlakte grootzeil:0,00 m2 Oppervlakte fok:0,00 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:0,00 m2
Oppervlakte totaal:0,00 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1913 – 1918 M. van de Gruiter (visserman), Arnemuiden ( ARM4 'De Drie Gebroeders')
1918 – 1919 H.C. van der Lely, Rotterdam ( Jetty)
1921 – 1950 Leon Huybrechts , Antwerpen ( Jetty)
1950 – 1960 A. Hebbelynck, Gent (B) ( Jetty)
1960 – 1964 Arie J. van de Ree, Terneuzen ( Jetty)
1964 – 1978 F. Gaigneaux, Limal (Brussel) ( Jetty)
1978 – 1978 Gerrit Zomer, Vlissingen ( Jetty)
1978 – 1983 W. van Gessel, Nieuw & St. Joosland ( Jetty)
1983 – 1986 H. van Hofwegen, (België) ( Jetty)
1986 – 1988 W. Nagelhout, Hattem ( Jetty)
1988 – 1996 S.J. Boonstra, Heerenveen ( Jetty)
1996 – Nu (laatst bekend) Stichting Behoud Jetty, Vlissingen ( Jetty)

Geschiedenis

1980

1980

1980: Stichtingsmonografie nummer 27 - Drie Hoogaarzen

Bernard van Gils is evenals zijn vrouw Jeanne niet alleen gehecht aan de eigen 'Turc', maar hij heeft in een aantal jaren een indrukwekkende documentatie samengesteld over Nederlandse en Belgische Hoogaarzen en Hengsten.

Zie Pag. 401-411 - Monografie 27 - Drie Hoogaarzen

1995

1995

1995: Het blad Consent: "Luctor Et Emergo?" Memoires van de 'Jetty' door Gerrit Zomer

CONSENT is een uitgave voor de donateurs, sponsors en relaties van de uitgevende organisaties; dit zijn naast VZW Tolerant, de Stichting Museumhaven Zeeland uit Zierikzee en Stichting Behoud HoogaarsIn het blad Consent verscheen in 1995 een artikel met de memoires van de 'Jetty', geschreven door oud-eigenaar en liefhebber Gerrit Zomer. 
....... Sinds de twintiger jaren is er af veel over mij ('Jetty')geschreven, maar de laatste jaren werd het toch verdrietig stil om mij heen. Men scheen mij vergeten. En als een afgedankt autowrak werd ik weggezet op de parkeerplaats naast een oude scheepswerf, ver weg van mijn geboortegrond. Ik werd stevig ingepakt in een stel gammele dekkleden, goed genoeg om mijn uitzicht te bederven (mocht ik niet zien waar ik terecht was gekomen?), maar veel te slecht om mij te vrijwaren van een verdere aftakeling. Ik begon mij al af te vragen waar ik dit trieste lot aan verdiend had. Ik vreesde al hetzelfde lot te ondergaan als mijn kleine zusje, de Anne-Marie in Baasrode, of een van mijn rivalen uit de Antwerpse periode, de 'Thistle III' van dhr. Murdoch. Als je nooit je schippers hebt dwarsgelegen, verwacht je toch een betere oudedag? Ik zeg niet dat mijn schippers het nooit moeilijk hebben gehad met mij, maar wat wil je ook? Ik moest toch aan hun verwachtingen voldoen? Dan zullen zij mij ook moeten leren kennen om mij in bedwang te houden.

pdf "Luctor Et Emergo?" Memoires van de 'Jetty'

2013

2013

2013: Een boek over de 'Jetty': Symbool van varend erfgoed

Het is een zeldzame representant van de grote groep werkschepen die, ten behoeve van de zakelijke elite rond de vorige eeuwwisseling, werden omgebouwd tot heren- en wedstrijdjacht. De geschiedenis van het schip roept beelden op van elegante dames met lange witte jurken en heren, gewapend met pet en pijp spelevarend op de Schelde.

Maar ook van wedstrijden met dertig of meer grote platbodems uit Nederland en België waarbij op het scherpst van de snede werd gestreden om prestigieuze prijzen. Deze destijds glorieuze schepen raakten, mede door de maatschappelijke ontwikkelingen na de tweede wereldoorlog in onbruik en onvermijdelijk verval. Slechts een klein aantal is dankzij een handvol enthousiaste eigenaren, behouden gebleven en wordt nu gekoesterd als varend monument uit een voorbije periode.

Het boek beschrijft die ontwikkelingen en de families, die bewerkstelligden dat de ‘Jetty’ vandaag nog steeds vaart en wedstrijden wint. Het hoopt daarmee bij te dragen aan de kennis van de geschiedenis en aan de instandhouding van ons varend erfgoed.

Geschiedenis van de 'Jetty' in kort bestek

1913 mei

ARM4, De Drie Gebroeders, Lemmer jachthoogaars Gebouwd bij J.F. de Klerk te Kruispolderhaven, in opdracht van M. v.d. Gruiter te Arnemuiden. Oplevering mei 1913
Opdracht de snelste hoogaars op de Wester-- en Oosterschelde te bouwen.
De Klerk maakt een uitzondering op zijn standaard model

1915

ARM4 kapseist op de Nolleplaat voor Vlissingen.
De vier bemanningsleden worden gered.
Het schip wordt gelicht en in Vlissingen binnengebracht.

1918

Verkocht aan H.C. van der Lely (Verenigde Touwfabrieken Rotterdam).
Verbouwing tot jacht in Haarlem naar ontwerp van Hein Kersken.
Het schip wordt Jetty genoemd naar de dochter van H. Kersken.

1919-1950

Geruild tegen het pand Sint Michielskaai 31 Antwerpen (Leon Huybrechts). Huybrechts is in die tijd al een gerenommeerd zeiler, lid van de Antwerpse RYCB.
De combinatie Jetty-Huybrechts blijkt vrijwel onverslaanbaar in vele wedstrijden. Reputatie van het schip is daarmee gevestigd: 'als je een prijs wilt hoef je maar achter Leon aan te varen.'

1950

Verkocht aan A. Hebbelynck (wedstrijdcommissaris RBSC Gent).
Opgeknapt bij Van Duivendijk Tholen. Vaste begeleiding door motorjacht 'Simba'.
Thuishaven wordt Gent, zomerhaven Terneuzen.

1960

Verkocht aan A.J. v.d. Ree (juwelier-zilversmid).
Jetty nog steeds zonder motor.

1964

Verkocht aan F. Gaigneaux (Brussel).
Motor (Peugeot) geïnstalleerd. Onderwaterschip in de polyester gezet bij De Klerk in Hansweert. Thuishaven: Wolphaartsdijk.

22-2-1978

F. Gaigneaux verkoopt Jetty aan G. Zomer.
Schip (polyester onderwaterschip) wordt geïnspecteerd op de zate te Goese Sas, omdat de eigenaar geen verantwoordelijkheid neemt voor transport naar Amemuiden.

22-2-1978

Verkocht aan W. van Gessel.
Van Gessel begint Zeeland Charters. Eerste besef van Jetty als varend erfgoed. Verbouwing tot charterschip. Thuishaven Nieuwland (Walcheren).

1983

Verkocht aan H. van Hofwegen.
Familieschip. Thuishaven Tholen.

1986

Verkocht aan W. Nagelhout.
Thuishaven wordt Elburg.

26-10-1988

Verkocht aan S.J. Boonstra.
Plan: Charterschip.
Offerte van André Hoek voor nieuwe tuigage. Tuigage in overeenstemming met ontwerp Hoek.
Polyester verwijderd van onderwaterschip. `Spant voor spant en gang voor gang' vernieuwd met behoud van het model. Nieuwe ballastkiel van 2 ton.
Faillissement Mirelco Beheer BV. Beslag op Jetty.
Veiling van de Jetty te Veere.
Aangekocht door Wijge Holding BV in het kader van behoud varend erfgoed.

St. Beh. Jetty

Oprichting Stichting Behoud Jetty.
Kadastraal ingeschreven 7247 B G 1995.

 

2014

2014

2014: Consent 2014 nr30 - ARM4 een Arnemuider visser in oorlogstijd

Het was 1912 toen de Arnemuider visser Marien van de Gruiter naar de werf van Jan Francies de Klerk in Kruispolderhaven toog om een nieuw schip te bestellen. De visserij op gornaet was goed en beloofde nog beter te worden: de vangsten namen toe en de prijzen stegen. De oude hoogaars voldeed niet meer, die was te klein en te traag om nog echt mee te kunnen. Twee jaar eerder had zijn collega Marinus Grootjans op dezelfde werf een zeer snel schip laten bouwen, de hoogaars ARM30. Hij was als eerste op de beste visgronden en omdat hij meestal eerder aan de afslag was dan de andere vissers kreeg hij betere prijzen voor zijn vangst. Van de Gruiter wilde net zo'n schip, en met de opdracht het snelste schip van de vloot te bouwen kon De Klerk vooruit. Het schip werd in maart 1913 opgeleverd en voldeed aan de opdracht: het was zo snel dat er in Vlissingen en Breskens met bewondering over werd gesproken. Maar de snelheid was niet alles: het schip was ook heel rank en had daardoor hoog aan de wind de neiging te duiken. Volgens Lein de Nooyer, zoon van de latere schipper van de VLI27 (ex ARM30), 'zeilde hij zijn kop eronder.' (Volgens de bepalingen van de visserijwet had elke vissershaven zijn eigen lettertekens: ARM voor Arnemuiden, VLI voor Vlissingen en BR voor Breskens).

De reden dat Van de Gruiter naar De Klerk ging voor zijn nieuwe schip kan dus het schip van Grootjans geweest zijn, het kan ook zijn dat De Klerk goedkoper was dan Meerman. Die vroeg tien jaar eerder al tweehonderd gulden meer voor een jachthoogaars van de zelfde lengte. In maart 1913 werd de nieuwe hoogaars opgeleverd. Het schip kreeg als visserijnummer ARM4, hetzelfde nummer als de oude hoogaars, en voldeed naar verwachting. In een interview met dagblad De Stem in de jaren zeventig vertelde zoon Cees van de Gruiter: 'Terwijl de collega vissers met moeite tegen de laatste vloed op probeerden te varen om beneden het Vlissingse havenhoofd te komen, om met de eerste eb naar zee te komen, haalde de ARM4 dat gemakkelijk. Ze waren meest vlot weg om als eersten het Oostgat af te vissen' Maar na 1912 werd de vangst op garnalen in de Westerschelde minder. De schepen moesten steeds verder de zee op om nog redelijke vangsten binnen te brengen.

pdf Consent 2014 nr30 - ARM4 een Arnemuider visser in oorlogstijd.pdf

2015

16 mei 2015

16 mei 2015: Historische Werf Meerman in Arnemuiden ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de Stichting Behoud Hoogaars

Bij het Jubileumfeest van de Stichting Behoud Hoogaars en de tewaterlating van de "vernieuwbouwde" Steekhengst 'Boreas' waren natuurlijk ook aan aantal historische Hoogaarzen aanwezig. De Hoogaars 'Jetty' was natuurlijk ook van de partij.

We zijn zeer geïnteresseerd in uw opmerkingen en/of vragen over dit schip. Stuur ze ons!

Terug naar het overzicht