Lytse Bever

Lytse Bever

Oorspronkelijk in 1820 gebouwd als een open jacht werd de Bever daarna gebruikt als beurtschip tussen het dorp Eernewoude en de stad Leeuwarden. Na een aantal jaren als verhuurjacht te zijn geëxploiteerd, is er aan het begin van de twintigste eeuw jarenlang een zeilsport mee beoefend. Daarna is het jacht, nadat het bijna verloren was gegaan, herbouwd tot boeier. Bij de laatste restauratie in de huidige tijd is het schip weer zoveel mogelijk in zijn oorspronkelijke vorm teruggebracht. Beschrijvingen en verhalen van de opeenvolgende eigenaren completeren deze boeiende historie. Evenals een beschrijving van de werf waar het schip gebouwd werd, en van de verantwoordelijke scheepsbouwer, is ook de laatste restauratie uitvoerig in beeld gebracht. Het boek is daarbij voorzien van een zeer groot aantal afbeeldingen die het verhaal ondersteunen. De Lytse Bever kent een boeiende levensloop die veel liefhebbers van ronde en platbodem jachten zal aanspreken.

In de laatste jaren voor WOll is het jacht van een roef voorzien. In 1956 is het schip als open jacht ingeschreven Fries Jacht. In 1961 is de 'Lytse Bever' bij een complete restauratie voorzien van een kajuit door v/d Meulen te Joure. Later is ze weer teruggebracht naar origineel Fries Jacht.
Over een klein aantal jaren vaart het houten jacht "Lytse Bever" al twee eeuwen rond op de Nederlandse binnenwateren. Peter Tolsma heeft de geschiedenis van het schip in kaart gebracht. Dat was een hele puzzle. Ondanks al zijn naspeuringen zijn er nog heel wat losse eindjes. In "De Lytse Bever" beschrijft Tolsma de geschiedenis van het schip chronologisch-thematisch, van de bouw in 1820 tot de restauratie in 2005. De "Lytse Bever" werd gebouwd op de werf van Eeltje Teadzes Holtrop in IJlst. Tussen 1839 en 1884 voer het als beurtschip tussen Eernewoude en Leeuwarden. Daarna kwam het schip in de pleziervaart terecht. Het is twijfelachtig of de "Lytse Bever" ook als bedrijfsvaartuig is gebouwd, gezien de luxe uitvoering.

In het Overzicht van in het Stamboek ingeschreven jachten, die nooit een plaquette hebben gekregen staat het volgende:
40. Fries jacht 'Bever', 6,20 m, geen gegevens, Eikenhout, J. Haaitsma, Emmeloord, '54/'59. Later heeft het jacht plaquettenummer 239 gekregen.

Eigenschappen

Plaquette nummer:239 Zeil nummer: RD122
Categorie:A Tekening nummer:
Type:Fries jacht

Bouw

Bouwjaar:1820 Ontwerper:Eeltje Teadzes Holtrop
Werf:Eeltje Teadzes Holtrop Werf plaats:IJlst
Motor:Inbouw Motor type:
Materiaal romp:Eikenhout Materiaal kajuit:Eikenhout
Materiaal zeil:Katoen
Onderwaterschip: Kiel:

Afmetingen

Lengte stevens:6,68 m Breedte berghout:2,45 m
Diepgang:0,60 m Masthoogte water:9,45 m
Oppervlakte grootzeil:27,86 m2 Oppervlakte fok:13,37 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:0,00 m2
Oppervlakte totaal:41,23 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1820 – 1839 Uiltje Hoites Venema (mogelijk), Wartena/Eernewoude ( Bever)
1839 – 1878 Bouke Uiltjes Venema, Eernewoude ( Bever)
1878 – 1884 Jan Baukes Venema, Eernewoude ( Bever)
1884 – 1910 Tj. Voordewind, Leeuwarden ( Bever)
1910 – 1934 A.J. Sonnega, Leeuwarden ( Bever)
1934 – onbekend Scheepsmakelaar?, Groningen ( Bever)
1938 – 1945 Dhr. Meerman, Goes ( Bever)
1945 – 1947 Blok & Van Reek, Kampen? ( Bever)
1947 – 1948 J.C. Kolm, Amsterdam ( Bever)
1948 – 1952 Dhr. Nijbroek, Deventer ( Bever)
1952 – 1958 T. Haaitsma, Emmeloord ( Bever)
1958 – 1958 E. Selbeck, Deventer ( Bever)
1960 – onbekend J. Hoogendoorn, Deventer ( Lytse Bever)
1960 – 1979 C.F. Diesch, Raalte / Zwolle ( Lytse Bever)
1979 – 1988 Mevr. Y.M.P. Oosting-Verloop ( Lytse Bever)
1988 – 2004 G.J. Karreman, Delft ( Lytse Bever)
2004 – Nu (laatst bekend) G.F. Huiskes, Leeuwarden ( Lytse Bever)

Geschiedenis

1955

1955

1955: Documentatie Stamboek: Overzicht eigenaren Lytse Bever tm 1951

1958

1958

1958: Waterkampioen begin mei 1958: Het Bever-mysterie - Hoeveel „Bever"-roerversieringen waren er nu eigenlijk?

Het zal ongeveer in 1950 geweest zijn, dat er in de havensloot van Durgerdam een rond jachtje lag - de meesten zagen het voor een tjotter aan - dat ieders aandacht trok door de merkwaardige versiering aan het roer. Een of ander monster leek uit het water opgekropen te zijn, en hing met zijn kwaadaardige bek vol tanden over de kop van het roer heen. Het scheepje heette „Bever", en het beest stelde dus zeker ook wel een bever voor. Op een dag was het jachtje verdwenen, en we hoorden er lange tijd niets meer van.

Twee jaar later troffen wij echter het beest aan in het ik, „er zullen heus geen twee van zulke roer-beesten zijn". Maar ik was het die me vergiste. Want een paar jaar later kwamen we de „Durgerdammer" Bever tegen, netjes opgeknapt en compleet Scheepvaart Museum te Amsterdam! Dat dachten we tenminste. „Vreemd, ik meende dat hij kleiner was, dat jachtje was toch zo groot niet", zei mijn man. „Je moet je vergissen", repliceerde met beest op het roer.... Daar wilden we natuurlijk wel eens wat méér van weten. 

Het hele verhaal met een "droevig" eind van de 'Lytse Bever' hebben we opgenomen op de pagina "Uit het Stamboek".

1960

1960

1960: Waterkampioen 1960: Lytse Bever in 1893

1960

1960: Deventer Dagblad: Boeiertje van 140 jaar moet worden gerestaureerd

1961

1961

1961: De 'Lytse Bever' in Lemmer

1963

1963

1963: Lytse Bever na restauratie met aan roer Tj. van der Meulen (Persfoto Theo Kampa, Collectie GtC)

1965

19 augustus 1965

19 augustus 1965: Leeuwarder Courant: 'Bever' uit 1820 bestaat ook nog

2005

2005

2005: De 'Lytse Bever' in het boek "De Boeier" van Dr. Ir. J. Vermeer

De "Lytse Bever" is oorspronkelijk als open vrachtschip gebouwd, evenals een aantal andere in dit boek beschreven oude schepen, met name de (`greate') "Bever", "De Hekse", "Vivo" en "Hendrika". Net als deze werd hij later verbouwd tot een echte boeier. Hij is dus beslist geen Fries-jacht-met-kajuit. Dat de herkomst bekend is danken wij in feite aan de meergenoemde Amsterdamse commissaris van politie Hendrik Voordewind. Met de oud-marineofficier C.J.W. van Waning en dr. H. Halbertsma, destijds conservator van het Fries Scheepvaart Museum, stond Hendrik Voordewind in de jaren vijftig aan de wieg van de huidige Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten. Van hem is namelijk de hier afgebeelde oude foto afkomstig die het scheepje als open Fries jacht laat zien. Het was toen eigendom van zijn vader Tjerk Voordewind te Leeuwarden en maakte deel uit van diens verhuurvloot. 

Reproductie van een photographie-instantanée in 1893

De foto bevindt zich in het stamboekarchief en op de keerzijde staat de volgende informatie: Reproductie van een photographie-instantanée in 1893 gemaakt door L. van der Feer Pz., Nieuwe Kade 58, Sneek, en in 1961 eigendom van H. Voordewind in Amsterdam. Verder staat erbij vermeld dat het schip was gebouwd te IJlst in 1820 door Eeltje Tjeertes Holtrop als beurtschip van Eernewoude op Leeuwarden en dat het van 1886 tot 1910 in bezit was van Tj. Voordewind. Deze Van der Feer, fotograaf van beroep, was een achterneef van de Sneeker apotheker Lambertus van der Feer, die in 1843 door Eeltje Holtrop de grote boeier "Uitspanning" had laten bouwen, de huidige "Tjet Rixt". De vader van de fotograaf, Pieter van der Feer, zette de apotheek van zijn oom Lambertus voort in het pand Kleinzand 20, dat tegenwoordig deel uitmaakt van het Fries Scheepvaart Museum. De maker van deze foto zal dus zeker weet hebben gehad van de herkomst en van het verleden van dit schip, dat toen de naam "Bever" droeg.

Ombouw van Beurtschip naar open Plezierjacht

Zoals uit de foto blijkt, had Tjerk Voordewind het beurtschip omgebouwd tot open plezierjacht door de luikenkap over de laadruimte achter de mast te verwijderen. Naast jachtverhuurder was Voordewind ook schipper op de grote boeier "Stavo", die vele decennia eigendom was van leden van de familie Van Eysinga. Mede daardoor was hij nog weleens enige tijd afwezig en daar maakte zijn jonge zoon Hendrik gebruik van om ongevraagd met een schoolvriendje een zeiltochtje met de "Bever" te maken en zich in de schipperij te bekwamen. In zijn reeds eerder aangehaalde boekje vertelt hij over die avonturen op zijn eigen karakteristieke wijze. Dit boekje bevat ook zijn uitvoerige relaas van een vierdaagse zeiltocht met een pasgetrouwd Frans echtpaar, waarbij zij, na Friesland doorkruist te hebben met overnachtingen in Grouw en Langweer, via het Tjeukemeer koers zetten naar de kop van Overijssel. In de avond verdwaalden zij op de Beulakerwijde en daar moest in de schemering het anker worden uitgegooid. 's Nachts stak plotseling een zeer harde wind op. Gelukkig hield het anker en konden zij zich de volgende ochtend vrijvaren. Het voert te ver het gehele verhaal hier weer te geven, maar achter een sleep bereikten zij de volgende dag met beter weer veilig Scharsterburg, waar de "Stavo" met vader Voordewind voor de wal lag en waar het echtpaar zeer voldaan afscheid nam.
Tjerk Voordewind verkocht de "Bever" in 1910 aan H.W. Sonnega, apotheker te Leeuwarden. Als notabele zal deze lid van de Zeilvereeniging `Oostergoo' zijn geweest. 

pdf De 'Lytse Bever' in het boek "De Boeier" van Dr. Ir. J. Vermeer

2006

maart 2006

maart 2006: SSRP Jaarverslag 2005 - Met subsidie uit het Restauratiefonds FONV uitgevoerde restauraties van in het Stamboek ingeschreven jachten

In het SSRP jaarverslag 2005 wordt melding gemaakt van de volgende restauratie:
Het project om de boeier Lytse Bever terug te brengen in haar toestand als open beurtscheepje is een voorbeeld waarbij de schaarse oude foto’s een deel van de benodigde informatie verschaffen, maar ook vragen onbeantwoord laten. Het verloop van de bovenkant van de boeisels is bij Jachtwerf Van der Meulen zoveel mogelijk gereconstrueerd aan de hand van foto’s van vóór 1900 toen de Bever als verhuurjacht dienst deed bij de illustere Tjerk Voordewind.

Helaas zijn er geen afbeeldingen beschikbaar van de binnenkant van het schip. Het zeilwerk is gemaakt zoals algemeen gangbaar is. Nu het schip weer open is valt vooral op hoe lang en smal het ‘ruim’ tussen stuurdoft en zeilwerk is.

 


Het blijft een open vraag hoe een dergelijk ruim ingetimmerd was.

2008

31 december 2008

31 december 2008: Boek de Lytse Bever

Oorspronkelijk in 1820 gebouwd als een open jacht werd de Bever daarna gebruikt als beurtschip tussen het dorp Eernewoude en de stad Leeuwarden. Na een aantal jaren als verhuurjacht te zijn geëxploiteerd, is er aan het begin van de twintigste eeuw jarenlang een zeilsport mee beoefend. Daarna is het jacht, nadat het bijna verloren was gegaan, herbouwd tot boeier. Bij de laatste restauratie in de huidige tijd is het schip weer zoveel mogelijk in zijn oorspronkelijke vorm teruggebracht. Beschrijvingen en verhalen van de opeenvolgende eigenaren completeren deze boeiende historie. Evenals een beschrijving van de werf waar het schip gebouwd werd, en van de verantwoordelijke scheepsbouwer, is ook de laatste restauratie uitvoerig in beeld gebracht. Het boek is daarbij voorzien van een zeer groot aantal afbeeldingen die het verhaal ondersteunen. De Lytse Bever kent een boeiende levensloop die veel liefhebbers van ronde en platbodem jachten zal aanspreken.

De Lytse Bever - Van Bijlbrief tot Varend Monument door Peter Tolsma

2015

Heeft u vragen en/of opmerkingen?

Terug naar het overzicht