Nettie

Nettie

In het jaar 1910 bestelde de overheid bij de bekende boeierbouwer Auke Holtrop van der Zee in het Friese Joure een ‘staalijzeren oefenvaartuig, model Lemster Jacht’ voor het Korps Torpedisten te Den Briel. Van november 1910 t/m juni 1911 was Auke Holtrop van der Zee samen met 13 eigen medewerkers 1368 en 10621 uren aan het bouwen om het Lemsterjacht Nettie tot een, voor die tijd, zeer luxe jacht in de vaart te brengen. Voor de totaal prijs van 4989,04 gulden liet de Nederlandse overheid voor het korps “torpedisten” dit jacht bouwen voor haar officieren en hun vrouwen. Overste Fabius, commandant van het korps, kapitein Verhoeff en een sergeant schipper, hadden hun dames meegenomen. Een van die dames heeft het schip gedoopt, en haar naam aan het schip gegeven.

Oefeningen

Het oefenen dat aan boord van dit Lemster jacht geschiedde bestond voornamelijk uit het beoefenen van de zeilerij. Daar bleek het ook uitstekend voor geschikt te zijn. Na de eerste wereld oorlog deed het schip meer dienst als opleidingsschip voor haar rekruten. Tot 1940 deed de “Nettie” dienst als militair jacht, voor het opsporen van mijnen. Tevens was er vanaf 1914 een extra roef opgebouwd met een geschut erin, om de mijnen af te schieten. In 1940 wilden de Duitsers het schip in beslag nemen, maar door het te laten zinken in de haven van Makkum is het voor transport naar Duitsland gespaard gebleven. In 1945 is het schip weer gelicht en in handen gekomen van een luitenant. 

Vanaf dat moment is het overgegaan in particuliere handen, en heeft een ieder zijn deel eraan gehad, om dit schitterende schip te behouden voor wat het nu is.

Schepen van het toenmalige corps pontonniers en torpedisten (na de bevrijding WOII opgegaan in de genie)

L. Kooijman uit Den Oever schrijft in SdZ 1994 nr. 4:
Er zijn naast de Lemsteraak 'Nettie', vier schokkers geweest:

  • De eerste is door mijn opa gekocht in 1922 en had als nummer KL6. Het schip is later in de Bruine Vloot terecht gekomen als MD3 in Enkhuizen. Op de KL6 heb ik van mijn 15 tot 25ste jaar gevaren.
  • De tweede schokker is de KL23 en is bergingsvaartuig op het kanaal van Eindhoven.
  • De derde was de KL26 en de laatste thuishaven was Lauwersoog.
  • De laatste was de "Witte Olifant" en had het nummer KL11. 

Over deze Schokkers is weinig bekend. In 1994 zijn er in de Spiegel der Zeilvaart een aantal brieven met informatie gepubliceerd over de 'Witte Olifant'. Deze hebben we bij het schip geplaatst.

Eigen website

Eigenschappen

Plaquette nummer:1449 Zeil nummer: VA58
Categorie:A Tekening nummer:
Type:Lemsteraak

Bouw

Bouwjaar:1911 Ontwerper:A. van der Zee
Werf:A. van der Zee Werf plaats:Joure
Motor:Inbouw Motor type:Yanmar 110pk
Materiaal romp:Staal Materiaal kajuit:Staal
Materiaal zeil:Dacron
Onderwaterschip: Kiel:

Afmetingen

Lengte stevens:13,42 m Breedte berghout:4,35 m
Diepgang:1,15 m Masthoogte water:18,00 m
Oppervlakte grootzeil:62,76 m2 Oppervlakte fok:29,26 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:25,11 m2
Oppervlakte totaal:117,13 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1911 – 1922 Torpedisten ( Nettie)
1922 – 1940 Genie ( Nettie)
1940 – 1945 ( Gezonken in Makkum)
1945 – 1954 Willem Buyk, Dordrecht ( Boukje)
1954 – 1968 W. ’t Hart, Groningen ( Maartje)
1968 – 1977 C. van der Schie, Baarn ( Albiobola)
1977 – 1983 W.E. Verhagen, Akersloot ( Albis)
1983 – 1988 B. van Wijk, Woubrugge ( Nettie)
1988 – 2005 H. Denee, Ermelo ( Nettie)
2005 – Nu (laatst bekend) A.J.M. van Marrewijk, Poeldijk ( Nettie)

Geschiedenis

1911

1911

1911: Werfboek Auke Holtrop van der Zee

De werfboeken vermelden dat van november 1910 tot juni 1911 werd ‘gebouwd voor rekening van het Rijk een staalijzeren oefenvaartuig model “Lemsteraak” ten dienste van het korps torpedisten te Brielle, commandant overste J.C. Fabius. Grootste lengte 13.30, holte midscheeps bij de waterlijst 2 meter over ’t boord’. 

De opdracht voor de Lemsteraak 'Nettie'

In de Hellingboeken en Bestekken van Eeltje Taedzes Holtrop - IJlst, Eeltje Holtrop van der Zee en Auke van der Zee - Joure, staat de opdracht voor de Nettie beschreven in Boek 4b periode 1848 IJlst, 1902-1920 Joure.

pdf 4b-43-45 1910-11 oef-vaarting(l aak) corps torp.pdf

1931

1931

1931: Zeilen drogen in Papendrecht

1994

1994

1994: Spiegel der Zeilvaart Februari-Maart 1994 nummer 2 - Een schip als de 'Nettie' heb je in bruikleen

De combinatie van Lemsteraak en Torpedist was voor mij als de onmogelijke samensmelting van een pacifist en iemand die geweld als oplossing ziet. In de 'Nettie' zijn echter beide woorden onverbrekelijk met elkaar verbonden. In mijn hoofd bleven het twee verschillende werelden. De Lemsteraak, in ons verleden het moederschip van de oude visserij. De Torpedist, onbekend, het deed me denken aan de Eerste Wereldoorlog. Je hoorde in het woord het gebulder van de kanonnen, zo hard dat men in een Londens achterkamertje oordoppen droeg. De soldaten verlieten hun loopgraven en probeerden de plek te veroveren waar de bom een krater had achtergelaten.

"Hij vertrok richting Brielle, nam afscheid van zijn moeder, keek over zee en wist dat zijn vader met zijn Lemsteraak de haringen zoals altijd als eerste thuis probeerde te brengen. Met de trein naar Rotterdam. Het gebonk van de rails deed hem denken aan het gedreun van de kanonnen die hem straks zouden verwelkomen. Nederland was weliswaar neutraal, maar de grenzen stonden op springen en zonder dat hij het wist zou hij daar zijn steentje aan bijdragen."

Het moest een historische achtergrond; een ziel hebben. De familie Denee wilde een schip van een meter of veertien waarmee je heerlijk kon zeilen en waarop het met vier kinderen comfortabel vertoeven was. Na de Vrijheid, Neptune, Hoogaars zochten Karla en Dick naar een Lemsteraak, waarin die hoge eisen vertegenwoordigd zouden zijn. Na heel veel zoeken kwamen ze in Woubrugge terecht bij Bouw van Wijk. Daar lag de Lemsteraak „Nettie” gebruikt door de Torpedisten te Brielle. Na het opheffen van het Korps in 1922 kwam het schip tot aan de Tweede Wereldoorlog in handen van de genie. Toen de Duitsers haar wilden confisceren werd ze voor Makkum tot zinken gebracht. Na de oorlog lichtten ze haar en vervolgens gaven verschillende eigenaren haar verschillende namen. Eerst „Boukje" toen „Maartje" en „Albis". Pas toen de schoonvader van Bouw van Wijk haar herkende als de 'Nettie', kreeg ze haar oorspronkelijke naam terug. Zijn schoonvader had namelijk als torpedist op het schip gevaren.  

pdf SdZ Februari-Maart 1994 nr02 - Een schip als de Nettie heb je in bruikleen

2005

2005

2005: Archief SSRP - Geschiedenis van de Lemsteraak 'Nettie' door Jan Brilleman

2006

december 2006

december 2006: Spiegel der Zeilvaart 2006 december nummer 10 - Nettie een Lemsteraak met geschiedenis

Vorig jaar hoorde Jan Brilleman van de vorige eigenaar, Dick Denee, dat zijn Lemsteraak 'Nettie' te koop was. Daarop is hij met Karla Denee, echtgenote van, in beider archief gedoken om dit torpedistenjacht op papier te zetten. In SdZ 1994.2 heeft Ron de Vos al een groot deel van haar geschiedenis beschreven. Nieuw zijn de gegevens uit het archief van Karla Denee over de naamgeving en verhalen van opvarenden die boven water kwamen.
In het werfboek van Auke Holtrop van der Zee te Joure staat vermeld: 'Van November 1910 tot Juni 1911 gebouwd voor rekening van het Rijk een staalijzeren oefeningsvaartuig model "Lemsterjacht" ten dienste van het Korps Torpedisten te Brielle. Commandant overste J.E. Fabius. Aangezien Auke niet zo'n schrijver was, heeft zijn oomzegger Eelke Romkema deze gegevens in het werfboek geschreven. Ook heeft hij het lijnenplan van de 'Nettie' getekend. De originele tekening, waarvan er maar één gemaakt was, is in het bezit van de Ottema-Kingma-Stichting te Leeuwarden en uitgeleend aan het Zuiderzee Museum te Enkhuizen. Als Jachtontwerper Dick Boon eind jaren zestig van een klant een verbouwopdracht voor de 'Nettie' krijgt, heeft hij de originele tekeningen nodig. Hij informeert ernaar bij het Zuiderzee Museum te Enkhuizen. Ze zijn echter in slechte staat en moeten gerestaureerd worden. Er wordt besloten dit door de heer Boon zelf te laten doen.
Wanneer deze Lemsteraak te water is gelaten wordt niet genoemd, maar dit zal ongetwijfeld in de maand juni van 1911 zijn geweest, aangezien de bouwmaanden tot juni worden beschreven. In Het Nederlandsche Zeewezen, juli 1911 wordt melding gemaakt van de 'tewaterlating in Joure van een oefeningsvaartuig genaamd Nethe', waarschijnlijk een verschrijving. Het Lemsteraakjacht 'Nettie' was een luxe schip bestemd voor de officieren van het Torpedisten Korps te Brielle, waar werkzaamheden mee verricht werden, maar vooral om de officieren te varen naar de werkschepen van de Genie en hun bezigheden te controleren. Bovendien werden er door de officieren en hun dames sportieve reisjes mee gemaakt. Deze Genietroepen hadden de beschikking over vier grote schokkers, die dienst deden als werkschepen en heden ten dage nog varen. De vaste bemanning bestond in de meeste gevallen uit twee man: een schipper en een kok, die tevens dienst deed voor de mast. 

pdf SdZ 2006 nr10 december - Nettie een Lemsteraak met geschiedenis

2007

20 augustus 2007

20 augustus 2007: Verslag aanvaring van de 'Nettie' met ton 21 op de Elbe

Het wad was onze redding

Eigenaar Ab van marrewijk schrijft ons op 17 maart 2008 het volgende verhaal:
Op maandag 20 augustus 2007 om 7. 00 uur vertrekt de familie van Marrewijk vanuit Cuxhaven om op deze schitterde dag met een windje (3BF) in de rug, tijstroom mee en een zonnetje de overtocht te maken naar Spiekeroog. Deze overtocht zou 6 uur duren Aan boord bevinden zich naast de schipper Ab, zijn vrouw Annemieke, hun zoon Stefan en dochter Sandra, en verder nog een neef en een nichtje De familie vaart met de Lemsteraak "Nettie". Lengte 13. 40 meter, bouwjaar 1911. In perfecte staat. De tocht verloopt voorspoedig. De heftige stroom mee, het zeil op, en de motor lichtjes bij op 1500 toeren, brengt ons aan een snelheid van rond de 9 MPH. Na een klein uurtje varen is Annemieke in de kajuit voor iedereen brood aan het smeren, Stefan staat achter het roer met reddingsvest, en de rest bevindt zich in de kuip. Stefan gaat als zoon met alle vakanties en de vele weekenden mee, en geniet ten volle van het schip. Hij heeft al veel uren stuurervaring. De neef ging nu voor de derde keer met ons mee op vakantie met de boot. Ook hij heeft al veel uren gestuurd en weet hoe het schip reageert. We hebben de afspraak dat niemand zonder zwemvest naar voren loopt. We varen tussen de groene lichtpalen en de groene boeien in. Iedereen beleefd het varen intens, omdat we bij iedere boei weer kunnen zien hoe hard we wel gaan.

Ab gaat in de kajuit om op de kaart te kijken. Doordat we voor het windje varen valt het niet mee de fok goed te krijgen. De schoot blijft achter de lier hangen. Stefan geeft het stuur over aan zijn neef, loop naar voren om de schoot goed te doen en komt direkt weer terug. Schuin aan bakboord zijde staat een groene lichtpaal. Doordat hij daar op let en de fok wat zicht weg neemt, ziet hij boei 21 volledig over het hoofd en vaart er midden op. Iedereen is geschrokken en we zien de groene boei aan bakboord langs ons weg schuiven. Er wordt gekeken naar de schade. Er lijkt geen schade te zijn doordat we de boei met de stalen boegspriet als het ware weggeduwd hadden.

We varen naar de volgende boei om te kijken op welke hoogte we hem geraakt zouden hebben, en of boei 21 dan eventueel nog beschadigd zou kunnen zijn. We hadden hem onder het licht geraakt, dus min of meer gerust gesteld namen we weer plaats in de kuip. Enkele minuten later gaat Stefan naar binnen en bemerkt al veel water. We proberen het gat te vinden en af te stoppen, maar dat lukt niet om daar snel bij te kunnen. Ab neemt het stuur over en vaart direct met hoge snelheid richting het wad, op Neukerk aan (een klein eiland). Sandra neemt het stuur over.

De flenspomp wordt ingezet, maar deze capaciteit is nu te weinig. Binnen 15 minuten staat er 40 cm binnen en het schip begint te zinken. Er wordt gezocht naar het gat, maar we voelen wel het water binnen lopen, maar kunnen niet bij het gat. Via kanaal 16 roept Ab 3 maal "Mayday", zegt wat er aan de hand is, en geeft zijn positie twee maal duidelijk door. Er wordt direct op gereageerd door de duitse reddingsdienst "SAR"met de mededeling dat we binnen 15 minuten hulp zouden hebben. Een scherp jacht wat de oproep gehoord heeft reageerd gelijk en komt achter ons aan, om ons aan boord te nemen wanneer dat nodig mocht zijn.

Als we vast lopen op een zandbank keert het jacht om en vervolgt zijn weg. Het gat ligt nu boven de waterlijn. Binnen een half uur liggen er 5 schepen in onze omgeving voor ondersteuning. We krijgen een elektrische pomp aangereikt door de SAR. Doordat we zelf 220 volt aan boord hebben werkt deze direct en doet goed werk. Binnen een kwartier is het meeste water weg gepompt. Op een 5 cm na was ook ons beddengoed nat geworden. Nu was alleen alles onder die lijn nat. Er wordt besloten, ons van het wad te slepen en onder begeleiding en met pompen ons naar Cuxhaven te varen voor het ebtij doorzet.

Gezamenlijk met drie boten wordt er aan de Nettie getrokken. De 28 ton geeft mee, maar op het moment dat het roer in het zand vast blijkt te zitten en begint te kraken, blaast Ab de aktie af en besluit te wachten tot het tij gekeerd is. De mannen van de SAR slaat houten keggen in het gat van 3 bij 8 cm en bind een doek voor, om golven tegen te gaan. Via kanaal 10 houden we contact. Als we na 5 uur weer drijven, vaart Ab de boot naar Cuxhaven, onder begeleiding van de Sar. Al pompend met de lenspomp houden we het water op het vlak op niveau. In Cuxhaven staan overal mensen foto’ s van ons te maken, want ook zij luisteren uit, op kanaal 16.

Er is een jachtwerf benaderd die ons verder prima opvangt. We strijken de mast. Een kraan voor 120 ton is gehuurd, en rond 17. 00 uur liggen we op het drogen. We blijven een groot gedeelte van de avond nog bezig met water ruimen. Ook de dagen erna staan volledig in het teken van dweilen, afdoen en met zoet water afnemen. De verwarming draait de hele dag op volle toeren om alles een beetje droog te krijgen. De emoties van de dag ervoor zijn gelukkig afgenomen, en we proberen er het beste van te maken. Dinsdag om 15.00 uur is de verzekeringsman uit Nederland aan boord om de ellende te bekijken. We worden z.s.m. gerepareerd, en op donderdag avond voelt de "Nettie"weer water onder haar vlak.

Vrijdagochtend wordt opnieuw de reis aangevangen, en na twaalf uur varen over zee, arriveren we op Norderney. De volgende dag om half zes vertrokken om de enorme vloedstroom over het wad, de Eems en de Dollart mee te hebben. Om 11 uur keert het tij, en op dat moment komen we aan bij de sluis van Delfzijl. We zijn weer in Nederland. Ondanks de 4 verloren dagen en een hoop ellende hebben we toch nog een goede vakantie gehad, we gaan zeker nog eens terug naar de Oostzee.

2010

20 maart 2010

20 maart 2010: Weekblad Schuttevaer - Lemsteraak Nettie

2013

30 maart 2013

30 maart 2013: Rondje Europa met de Nettie

16 jaar nadat de boottocht naar Parijs, verlangen schiep naar meer, naar verder, naar nogmaals, gaat het nu eindelijk gebeuren . Op 1 april om 12.00 uur vertrekt de Nettie vanuit zijn thuishaven in Leimuiden aan de Westeinderplas, voor een tocht van 7 maanden door Europa. De voorbereiding zijn al maanden in volle gang, en naarmate de vertrekdatum dichter in zicht komt, gebeurt er meer. Kaarten en boeken, digitaal en visuele info over vaarwateren en landen, vormen een steeds completer geheel.

Het schip wordt aan alle kanten nagekeken, nagelopen en gerestaureerd. De motor van het schip krijgt een grote beurt, de zeilen (windmotoren) worden vernieuwd. Het dek wordt grondig aangepakt met en nieuwe verflaag. De schroef wordt gerefit. Er komt een nieuwe loopplank, en bestaande elektrische apparatuur wordt vervangen of uitgebreid. Patrijs poorten worden vervangen, en de inrichting krijgt een nieuwe aanpak. Een dekkist wordt gebouwd, schuurhouten worden gemaakt, en kabelaring aangekocht. Reddingsmiddelen staan klaar om hopelijk nooit te gebruiken.

De tocht mag beginnen.

2015

oktober 2015

oktober 2015: De 'Nettie' tijdens de Blue Peter Hardzeildagen in 2015

Foto SdZ Jan Bart
Foto SdZ Jan Bart

We zijn zeer geïnteresseerd in uw opmerkingen en/of vragen over dit schip. Stuur ze ons!

Terug naar het overzicht