Orion

Orion

Dirk Huizinga schrijft in zijn boek 'Lemsteraken voor de recreatie':
Het aakje dat de Gebroeders De Boer in 1907 bouwden voor Willem van der Mey werd door de opdrachtgever een boeier genoemd en door De Boer een plezieraakje. Het scheepje heeft de afmetingen van een boeier, maar de vorm van een visaak. Dat mocht je ook verwachten als je een dergelijk scheepje bij De Boer liet bouwen. Overigens was het helemaal niet ongebruikelijk bij scheepswerf De Boer om ook kleine visaken te bouwen. 

Nieuwe eigenaar gezocht

Voor dit schip wordt een nieuwe eigenaar gezocht. Voor informatie: e-mail orion.boot@hccnet.nl.

Bij een Lemsteraak hoeven we niet persé aan een schip van meer dan tien meter te denken. De zijzwaarden van het plezieraakje waren wel wat breder dan de zwaarden van zeegaande aken. Willem van der Mey zeilde er vooral mee op de Kaag, wat de reden zal zijn geweest om het scheepje uit te rusten met wat bredere zwaarden. Opmerkelijk bij dit fraai gelijnde aakje is zeker ook de lage kajuit. De Boer (en opdrachtgever Van der Mey) hebben geen enkele moeite gedaan om op dit scheepje van 8.60 meter lengte een of andere vorm van stahoogte in de kajuit te creëren. Stahoogte was er in de kuip en op dek. In de kajuit kon je zitten. Dat idee heeft tenminste geleid tot een fraaie vorm zonder storende kajuit die door haar hoogte alle aandacht weg zou trekken van de belijning van de romp.

'Lijnenplan m.s. Antje ex Orion Bouwjaar 1907 bij Gebr. de Boer Lemmer'. Opmetingstekening. Lijnenplan in voor-, achter-, zij- en bovenaanzicht. Afmetingen: lengte 8.60 meter.
'Lijnenplan m.s. Antje ex Orion Bouwjaar 1907 bij Gebr. de Boer Lemmer'. Opmetingstekening. Lijnenplan in voor-, achter-, zij- en bovenaanzicht. Afmetingen: lengte 8.60 meter.
Halfmodel van de Lemsteraak 'Orion' is in 2005 gemaakt door "pa" Willem Stofberg. Hij heeft er twee gemaakt.
Halfmodel van de Lemsteraak 'Orion' is in 2005 gemaakt door "pa" Willem Stofberg. Hij heeft er twee gemaakt.

Ook opmerkelijk is de schuine stand van de mast. Voor het gevoel, zoals wij dus gewend zijn, helt de mast wel erg ver naar achteren. Waarom zou je die mast niet wat steiler zetten, denk je. Dat is toch niet zo moeilijk? Uit de mastbankconstructie bleek echter, dat de hellende stand van de mast zo door De Boer bedoeld was. De Gebroeders de Boer hebben vaker aakjachten gebouwd met sterk hellende masten. Een schuinstaande mast is in deze gevallen dus origineel.

De 'Orion' onder zeil met zichtbaar schuin-staande mast (foto Ton Hartog)
De 'Orion' onder zeil met zichtbaar schuin-staande mast (foto Ton Hartog)

Nog steeds zijn niet alle vragen beantwoord

De huidige eigenaren Willem en Hansje van Douwen met hun partners komen bij hun zoektocht naar de geschiedenis van de historie van de 'Orion', nog steeds een aantal openstaande vragen. Op hun eigen website staan ze allemaal vermeld. Mocht u mogelijk een antwoord hebben: schroom niet en reageer!

Bijvoorbeeld de vraag "Is de 'Orion' hetzelfde aakje als de 'Ariadne'??", houdt ons al bijna tien jaar bezig. Het is een aantrekkelijke gedachte: wij hebben een gat in de Orion-historie van 1918-1930, en voor zover wij weten duikt de 'Ariadne' (of een schip dat het zou kunnen zijn) nergens voor en na het Jachtregister op. De afmetingen kloppen, de wedstrijdmaat klopt, de bouwer wel maar het bouwjaar niet zoals je opmerkt (en daarvan zeggen we dan: er staan wel meer fouten in het NJR). Wat ons ook doet aarzelen is dat Blussé, de eigenaar van de 'Orion' van 1937-1955, op zijn oude dag (1981) nog een overzicht van schepen in zijn jeugd (jaren 1900-1920) in Dordrecht heeft gemaakt en de 'Ariadne' niet noemt. We vinden het moeilijk voorstelbaar dat hij niet zou weten dat zijn eigen schip in die tijd in Dordrecht gevaren zou hebben. 

Eigen website

Eigenschappen

Plaquette nummer:43 Zeil nummer: VC2
Categorie:A Tekening nummer:
Type:Lemsteraak

Bouw

Bouwjaar:1907 Ontwerper:H. de Boer
Werf:Gebr. de Boer Werf plaats:Lemmer
Motor:Inbouw Motor type:
Materiaal romp:IJzer Materiaal kajuit:Eikenhout
Materiaal zeil:Dacron
Onderwaterschip: Kiel:

Afmetingen

Lengte stevens:8,52 m Breedte berghout:3,04 m
Diepgang:0,75 m Masthoogte water:12,00 m
Oppervlakte grootzeil:27,00 m2 Oppervlakte fok:17,00 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:0,00 m2
Oppervlakte totaal:44,00 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Register Varend Erfgoed Nederland

Registratie nummer:850 Registratie datum:14-05-2014
Geregistreerd als:Varend Monument

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1907 – 1907 W.Z. van der Mey, Leiden ( Zeemeeuw)
1907 – 1912 W.Z. van der Mey, Leiden ( Johanna)
1912 – 1918 A.C.M. Dieben, Leiden ( Maria Geertruida)
1918 – 1925 Joh. M.J.L.A. Speelman, Sassenheim
1925 – 1930 W.M. Roodenburg, Dordrecht ( Ariadne)
1930 – 1933/1935 B. Wilton, Voorburg ( Beresteyn)
1935 – 1937 P.T.F. Vlielander, Maassluis ( Frothblower)
1937 – 1955 J.L. Blussé van Oud-Alblas, Amsterdam ( Orion)
1955 – 1988 J.D. Wilton, Rotterdam ( Antje)
1988 – 1997 W.P. Waller, Nes ( Antje)
1997 – Nu (laatst bekend) W. van Douwen, 's Gravenhage ( Orion)

Geschiedenis

1913

1913

1913: De ‘Johanna’ in 1913 onder zeil op de Kagerplassen

Uit "De Prins der geïllustreerde bladen, uitgegeven door N.J. Boon, Amsterdam". Let ook even op het bijzondere schip rechts .....
Uit "De Prins der geïllustreerde bladen, uitgegeven door N.J. Boon, Amsterdam". Let ook even op het bijzondere schip rechts .....

1920

1920

1920: Zeilwedstrijd op het Brasemermeer rond 1920

1925

1925

1925: De 'Orion' onder de naam 'Ariadne' in het Nederlandsch Jachtregister 1924-1925

Bovenstaande pagina is onderdeel van het Nederlandsch Jachtregister 1924-1925, een uitgave van A.N.W.B. Toeristenbond voor Nederland in 1925.
De 'Orion' staat in het Jachtregister met bouwjaar 1917 met eigenaar W.M. Roodenburg. De werfboeken van de Gebr. de Boer maken evenwel in 1917 geen melding van een aak van deze afmeting. In het archief van de SSRP wordt daarom het verband gelegd met de huidige 'Orion'. Omdat het Jachtregister bekend staat om het grote aantal onnauwkeurigheden, zou 1917 evengoed 1907 kunnen zijn.

1932

1932

1932: Loosdrecht 1932

1937

1937

1937: Mr. A. Blussé van Oud-Alblas koopt de 'Frothblower' in 1937 en noemt haar 'Orion'

Toen Mr. A. Blussé van Oud-Alblas het aakje dat hij ‘Orion’ noemde, in 1937 overnam, verving hij niet alleen de mast die na 30 jaren rot was, maar ook de berghouten. Zoals bij geklonken schepen gebruikelijk was, waren de berghouten niet van ijzer, maar werd er een houten berghout in een U-profiel bevestigd. Ook dat berghout was verrot en moest vervangen worden. Interessant is, dat het berghout bij dit jachtje op drie manieren is uitgevoerd. Het gestrekte deel langs de romp is van hout, geklemd tussen twee aan de huid geklonken hoekprofielen. In de boegen is een geklonken stuit gemaakt van vier hoekprofielen met een afdekstrip. Daarmee wordt een U-balk geconstrueerd die (alleen in de boegen) aan de binnenkant open is. Vanuit het schip is de holte van het berghout te zien met de profielen en de  koppen van de vele klinknagels. Een doosvormige voorsteven was met de klinktechniek evenmin te maken. Die bleef aan de bovenkant open. De opening werd afgedekt met een houten afdekplaatje. Bij visaken werd vaak minder moeite gedaan holle vormen te klinken. Daar werd de ruimte voor het berghout ook eenvoudig opgevuld met cement en de stevens met hout.
Tijdens de oorlog bleef het scheepje op het droge onder een overkapping bij jachtwerf Zaal aan de Kralingse Plas. Na de oorlog bleek de aak aan enige restauratie toe te zijn. In 1946 werd de constructie mastbank-boeisel-zwaardophanging vervangen wegens doorroesten. Weer drie jaren later werden delen van het vlak vernieuwd. 

Schepen en menschen rondom de (later) Koninklijke Dordtsche Roei- & Zeilvereeniging

In april 1981 voltooide Mr. Adolph Blussé van Oud-Alblas zijn overzicht "Schepen en menschen rondom de (later) Koninklijke Dordtsche Roei- & Zeilvereeniging". In zijn 'varend' leven had hij rond Dordrecht veel fraaie jachten, waaronder natuurlijk ook diverse Ronde en Platbodem jachten gezien. Hij vond het gelukkig op jonge leeftijd al zinvol om veel van zijn waarnemingen aan papier toe te vertrouwen. De liefde voor de watersport kwam niet alleen van zijn ouders, maar zeker ook van Jan Mijnders, die bij zijn vader als schipper voer. Jan was voor hem van kindsbeen een soort heldenfiguur, die hem vaderlijk met "Dollefie" aansprak. Op vier-jarige leeftijd draaide hij met Jan het anker van zijn vaders boeier al omhoog.

1955

1955

1955: Geschiedenis Lemsteraak 'Antje' ex 'Orion' door SSRP-archivaris

15 juli 1955

15 juli 1955: Maas-wedstrijd op 15 juli 1955 op de Oosterschelde

Het archief van M. (Marchienus) de Jonge

Marchienus de Jonge was van 1947 tot 1948 inwonend conciërge / beheerder en restaurateur van het Fries Scheepvaart Museum te Sneek. Daarna van 1949 - 1969 Technisch Assistent A bij het Zuiderzeemuseum te Enkhuizen, 1 maart 1969 ging hij met pensioen. In zijn vrije tijd heeft hij vele scheepsmodellen gebouwd. Zij kleinzoon Willem de Jonge kwam enige tijd geleden in het bezit van de persoonlijke archieven van zijn grootvader, waarin nogal wat fotomateriaal in zit van schepen, waar hij o.a. modellen van heeft gebouwd, maar ook van schepen waar hij als restaurateur aan heeft gewerkt en tevens enkele die hij volledig heeft herbouwd. Willem de Jonge heeft ons een aantal foto's uit dit archief voor publicatie ter beschikking gesteld.

De kleuren foto is genomen bij de Maas-wedstrijd op 15 juli 1955 op de Oosterschelde (Schaar van de Onrust) "met 7 minuten van Piet Hein verloren". De eigenaar was toen nog Mr. A. Blussé van Oud-Alblas. De blote benen van de roerganger zijn die van Pieter Blussé. Er is ook nog een zwart-wit foto van vlak daarvoor of vlak daarna met een zeer indrukwekkende boeggolf, maar dat was in feite de hekgolf van het fotobootje volgens Pieter. De eigenaarsvlag van Blussé is boven in de mast te zien.  

Foto Artifo 4206
Foto Artifo 4206

september 1955

september 1955: J.D. Wilton uit Rotterdam wordt eigenaar in 1955 en noemt haar 'Antje'

Blussé dacht in de loop van de vijftiger jaren aan de aanschaf van een zeewaardiger schip en eind 1955 nam J.D. Wilton uit Rotterdam het aakje over. Hij gaf het schip de naam ‘Antje’. De nieuwe eigenaar was een neef van Bart Wilton die het schip in de jaren dertig bezat. De ‘Antje’ kreeg een ligplaats in de Rotterdamse Veerhaven. Toen de Nieuwe Maas te druk werd om op te zeilen, kwam het aakje in Zeeland te liggen, in Hellevoetsluis. 

1988

1988

1988: Wilco Waller wordt eigenaar in 1988

Na ruim dertig jaren werd de aak weer in de verkoop gedaan en Wilco Waller werd in 1988 de nieuwe eigenaar. Wilco Waller was een bekende van de familie Wilton. Hij handhaafde de naam ‘Antje’ voor de aak die in de jachthaven van Muiden kwam te liggen. Voor winterberging ging de aak naar Stofberg, eerst in Leimuiden, later in Enkhuizen. Waller moderniseerde het aakje vooral van binnen. De massieve grenen uitklapbanken werden wat praktischer en comfortabeler uitgevoerd in modern hechthout. Ook kreeg de aak een moderne scheepsdiesel. 

1996

1996

1996: Willem en Hansje van Douwen worden in 1996 eigenaar en geven haar weer de naam 'Orion'

In 1996 bood Wilco Waller de aak te koop aan en werden Willem en Hansje van Douwen met hun partners de nieuwe eigenaren. Zij doopten het schip opnieuw ‘Orion’.

2008

2008

2008: Honderd jaar Orion 1907 - 2007

Hansje van Douwen en Jurjen van Deen zijn sinds 1997 samen met Willem van Douwen en Jeanne van Vliet de gelukkige bezitters van de bekende Lemsteraak 'Orion'. Omdat het aakje in 2007 honderd jaar oud werd, zijn zij vanaf 2003 gaan speuren in de historie van het schip. Logboeken uit de jaren '40 en '50 vormden een goede basis maar daarbuiten was veel onbekend. Bezoeken aan (kinderen van) vorige eigenaren, twee bedevaarttochten door Holland, doorspitten van krantenarchieven uit de jaren '20 en veel zoeken op internet leverden de informatie die hier beschreven is. Het was een spannende zoektocht met onverwachte ontmoetingen. Dit resulteerde in het boek 'Honderd jaar Orion 1907 - 2007', een paperback met foto's uit vele historische bronnen.

oktober 2008

oktober 2008: Spiegel der Zeilvaart Oktober 2007 nummer 8 - 100 jaar Orion: Het eerste plezieraakje van De Boer

'Men kan met het Lemsteraaktype alle kanten uit’, schrijft Huitema. ‘Wellicht het beste voorbeeld van wat met de Lemsteraakvorm, zelfs bij bescheiden afmetingen, te bereiken is, geeft de 'Antje' ex 'Orion'. Dit jacht van 8,60 meter werd in 1907 bij Gebr. De Boer gebouwd. Juist de bijzondere vorm maakt dat dit vrij lichte scheepje, ook bij flinke zeegang, niet blijft hakken, doch doorzet. Het heeft, evenals haar grote zusters, altijd de neiging om naar voren te lopen, zelfs als men haar probeert bij te leggen. En bescheiden zijn de afmetingen voor een Lemsteraak zeker. Met een lengte van 8,55 meter en een breedte van 3,15 meter is het een relatief breed scheepje (L:B = 2,7) met een diepgang van 75 centimeter. Hiermee is het ideaal voor de binnenwateren. Het schip is zo mooi van verhoudingen dat vanuit de verte de grootte niet is in te schatten. Aan stahoogte in de kajuit is dan ook niet gedacht; zithoogte moet voldoende zijn. Een opvallend kenmerk van de Orion is de mast, die zwaar achterover helt (1:10). Aan de mastbankconstructie is te zien dat dat origineel is. Dit is zo’n duidelijk herkenningspunt dat we ons schip altijd snel tussen andere schepen uitpikken. De Boer heeft meer aken gebouwd waar de mast zo sterk helt, ook grote aken als de Salamander en de Wulp, dus we kunnen dit als een stijl-kenmerk beschouwen. Uit een foto uit 1913 blijkt dat het schip destijds een akenroer had en dat de boegspriet (kluiverboom) een halve meter langer was dan de huidige (3,70 in plaats van 3,20 meter vóór de steven).

pdf 0043 Spiegel der Zeilvaart nr8 VC2 Lemsteraak Orion - JA en WvanDouwen 2007.pdf

We zijn zeer geïnteresseerd in uw opmerkingen en/of vragen over dit schip. Stuur ze ons!

Terug naar het overzicht