Ortelius

Ortelius

De tjalken 'Ortelius' en 'De Gerlache' zijn als vrachtschip gebouwd. Ze werden in 1948 door de Antwerpse burgemeester Lode Craeybeckx gekocht en aan de stad geschonken om bij de Antwerpse schooljeugd de lust tot de watersport op te wekken. De 'Gerlache' voer voor het staatsonderwijs. De 'Ortelius' voer als schooltjalk voor de leerlingen van het vrije onderwijs. Ze worden beschermd als varend erfgoed omwille van het algemeen belang gevormd door de historische waarde, als uniek voorbeeld van een oorspronkelijk zeilend stalen vrachtschip, dat vanaf 1948 een herbestemming kreeg als schoolschip. Het is een representatief voorbeeld van de tjalk als historisch scheepstype voor het vervoer van vracht onder zeil.

De Inventaris van het Varend Erfgoed in België: Ortelius (ID: 99078)

Agentschap Onroerend Erfgoed 2016: Ortelius. In Inventaris Onroerend Erfgoed. https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/99078.

Eigenschappen

Plaquette nummer:1106 Zeil nummer:
Categorie:B Tekening nummer:
Type:Tjalk

Bouw

Bouwjaar:1898 Ontwerper:G. de Goede
Werf:G. de Goede Werf plaats:Zwartsluis
Motor: Motor type:
Materiaal romp: Materiaal kajuit:
Materiaal zeil:Dacron
Onderwaterschip: Kiel:

Afmetingen

Lengte stevens:23,16 m Breedte berghout:4,85 m
Diepgang:1,35 m Masthoogte water:0,00 m
Oppervlakte grootzeil:0,00 m2 Oppervlakte fok:0,00 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:0,00 m2
Oppervlakte totaal:0,00 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1903? (gemeten) – 1941? P. Bouwhuis, Zwartsluis ( Res Nova)
1941? (gemeten) – 1948? P. Bouwman, Amsterdam ( Res Nova)
1948 – onbekend Burgemeester Lode Craeybeckx, Antwerpen ( Ortelius)
onbekend – Nu (laatst bekend) Stad Antwerpen, Antwerpen ( Ortelius)

Geschiedenis

1903

9 december 1903

9 december 1903: Liggers Scheepsmetingsdienst: Details over het schip Res Nova - Meetnummer: A1796N

1941

12 juni 1941

12 juni 1941: Liggers Scheepsmetingsdienst: Details over het schip Res Nova - Meetnummer: A10860N

Er bestaat een Volgende meting voor dit schip onder meetnummer: AE16788B. Deze meting komt niet voor in de database, mogelijk omdat het een buitenlandse meting is.

1990

1990

1990: De 'Gerlache' (1106) en de 'Ortelius' (1107), beide schoolschepen in Antwerpen

2007

2007

2007: De 'Ortelius' in de krant

De 'Gerlache' en zijn broertje, de 'Ortelius', zijn de twee schooltjalken van de stad. Samen vervoeren ze al jaren Antwerpse schoolkinderen op tochtjes door de haven. Die stappen 's morgens aan boord aan de Londenbrug, varen tot in Berendrecht en komen in de namiddag weer aan de Londenbrug aan. In de zomer varen de 'Ortelius' en de 'Gerlache' ook met Kindervreugd naar Nederland. Dan logeren de kinderen aan boord, want de tjalken zijn voorzien van slaapplaatsen, sanitair en een keukentje. 

In het begin
In het begin
Op het droge
Op het droge

2018

29 maart 2018

29 maart 2018: Informatie van Waander Devillé, medewerker bij het Antwerpse MAS

Als medewerker bij het Antwerpse MAS verricht ik heden een vooronderzoek voor de waardestelling van de maritieme collectie. Daarbij komt voortdurend nieuwe informatie naar boven over de schepen die we in huis hebben. De webstek van de SSRP is eveneens al een welkome bron gebleken. Meerdere schepen in beheer van het MAS (voormalig Nationaal Scheepvaartmuseum) zijn U allicht bekend, want ingeschreven in het Stamboek.

Recent kwamen wat nieuwigheden naar boven rond de Antwerpse schooltjalken 'Ortelius' en 'De Gerlache', na opzoekwerk in het stadsarchief, gecombineerd met data uit de Liggers Scheepmetingsdienst. Ik geef ze hieronder mee, eventueel ter aanvulling van de SSRP-pagina’s van beide tjalken.

'Ortelius':

  • - gebouwd in 1898 op werf A. De Goede, Zwartsluis
  • - gemeten in 1903 en 1941, steeds als ‘Res Nova’, in Amsterdam, voor eigenaar P. Bouwman. Meetnummers respectievelijk A10860N en A1796N.
  • - op 6 april 1949 gemeten in Antwerpen, voor toenmalig eigenaar burgemeester Lode Craeybeckx. Inschrijvingsnummer AE16788B.

'De Gerlache':

  • gebouwd in 1895 op werf J. Van Goor, Zwartsluis
  • gemeten in 1917, als ‘De Zwerver’ te Zwartsluis voor eigenaar J. J. Dijkstra uit Lemmer. Meetnummer Zs372N.
  • gemeten in 1931, als ‘Dankbaarheid’ te Meppel voor eigenaar J. vd. Stag / Jan van der Steeg. Meetnummer Mp466N.
  • op 6 april 1949 gemeten in Antwerpen, voor toenmalig eigenaar burgemeester Lode Craeybeckx. Inschrijvingsnummer AE16787B.

Van wie beide tjalken na WO-II werden overgekocht is nog niet geweten. Burgemeester Lode Craeybeckx kocht de schepen samen aan op eigen naam, om ze vervolgens aan de stad Antwerpen over te dragen. Informatie over oorspronkelijke eigenaars was door deze tussenstap niet te vinden in het stadsarchief. Ik zoek wel nog contact met de zoon van Craeybeckx. Bij een gesprek met een oud-schipper van de tjalken binnenkort komt wie weet nog meer naar boven.

Omgekeerd: mocht bij de SSRP nog meer informatie voorhanden zijn die niet op de webstek gepubliceerd is houd ik me graag aanbevolen.

Eerder was ik in contact met Pieter Klein (binnenvaarttaal.nl). Hij opperde dat de schepen mogelijk in handen kwamen van de Nederlandse staat tijdens het oorlogsgewoel, om vervolgens verkocht te worden in 1947/1948. Er zou een registratie bestaan van deze schepen. Heeft U soms enig idee of die te raadplegen zou zijn; op te vragen bij een Nederlands ministerie of in staatsarchief? Daarnaast wordt op de website van de SSRP is een overzicht gegeven van verschillende scheeps- en meetregisters. Zou naar Uw vermoeden een van die registers een ‘go-to’ zijn voor de beide tjalken?

We zijn zeer geïnteresseerd in uw opmerkingen en/of vragen over dit schip. Stuur ze ons!

Terug naar het overzicht