Ouderhoek

Ouderhoek

Jules van Beylen schrijft in 1985:

Ik meen ik de "Ouderhoek" voor het eerst zag in Zoutkamp tijdens de Reünie van 1977. Op het eerste gezicht dacht ik "hé, een poon", maar bij nader toezien bleek ik ook fout te zitten. Nu ik de foto's bekijk en de romp uit het water zie, dan stel ik vast dat dit inderdaad een boeiertype is, een Zeeuwse boeier dus, zoals ik ook bij Crone lees. Het schip is gebouwd op inspiratie van een schilderij, maar men mag aannemen dat de bouwer lijkt eerder met een boeier dan met een poon in zijn achterhoofd gewerkt te hebben.

Nu is een poon wel een zeer mooi schip, maar bepaald niet bedoeld als pleziervaart, al zeilden ze dan zeer goed. De bouwer heeft hier een wat tweeslachtige bouwwijze gebruikt. Uw "Ouderhoek" is niet zo zwierig als boeier gebouwd, maar ook niet zo zwaar als een poon. Dat is vooral te merken in het voorschip. Dat is nogal wat voller gebouwd dan van een boeier, maar niet zo "vierkant" als bij een poon, waar het belangrijk was voor het laadvermogen. De "Ouderkerk" heeft een een gewone kiel, zwaar genoeg voor een jacht. Bij een poon is dit midscheeps een brede, zware balk die naar de stevens toe taps toeloopt tot op stevendikte. Dit is ook zo met het zaathout. Ik neem aan dit bij de "Ouderkerk" niet het geval is, ook niet nodig trouwens vermits dit geen vrachtschip is.

Detail opname voorschip 'Ouderhoek' (Coll. Scheepvaartmuseum)
Detail opname voorschip 'Ouderhoek' (Coll. Scheepvaartmuseum)

Verschillen Boeier vs Poon

Maar er zijn nog meer verschillen. De poon heeft een andere zeeg, stijver zou ik zeggen. In het midden is ze minder vloeiend rond, dan bij een boeier en aan de koppen wipt ze vrij bruusk in de hoogte omdat de poon voor en achter hoger is dan een boeier. Verder blijkt het veel bredere boeisel overal even breed en het staat ook stijl In profiel geeft een poon dus een stuggere, massievere indruk. Het berghout is ook breder en eindigt voor en achter in een zwaanshals (voor heet dat slemphout zoals U wel weet ,maar dat is er bij een boeier ook). Er zijn ook heel wat ponen waarvan het bovenboord (onder het berghout) aan het voorschip naar binnen valt, zoiets als opgelette borst' en dat wordt zelfs als typisch voor de poon gezien. Toch hebben ze dat niet allemaal.

Een ander kenmerk is de vorm van de voorsteven. Die is hoog en puntig. In extreme gevallen wijst de punt naar de hommer van de mast. In ieder geval is de steven van uw schip niet die van een poon. Het roer heeft - zoals te verwachten - zeetrekjes en kan met dit van een poon worden vergeleken, hoewel beide niet identiek zijn. Bij de poon valt het op dat de roerkop naar binnen kantelt, dus sterk voorover hangt. Dat is o.m. ook zichtbaar bij Arnemuidense hoogaars en dit is eveneens het geval - maar minder bij het roer van de "Ouderhoek". Dit komt omdat het achterschip minder hoog is dan bij een poon.

Op een poon staat de mast ver naar voren, op 6/20e schrijft van Loon maar hij raadt aan 1/3 te nemen. De stand van de mast heeft tot gevolg dat het grootzeil erg breed is en de fok smal. Dat kan dan reden zijn waarom uw fok op een botteloef zit, die feitelijk een boeieronderdeel is, maar het voordeel heeft dat je niet voortdurend met een kluiver moet leuteren. De zwaarden van de "Ouderhoek" zij meer boeierzwaarden - die zijn toch nog ronder - dan die van een poon want die zijn smaller. Met brede zwaarden zou een zwaar geladen poon op zwaar water - Schelde, Hollands Diep, etc - niet veel uitrichten. Die zouden vlug tot brandhout gemaakt zijn.

Detail opname achterschip 'Ouderhoek' (Coll. Scheepvaartmuseum)
Detail opname achterschip 'Ouderhoek' (Coll. Scheepvaartmuseum)

Conclusie

Wat maakt het uit of je met een Zeeuwse boeier dan wel met een poon vaart. Beide zijn even zeldzame vogels op on wateren. Alleen heeft de poon wat meer bekendheid, is wat beroemd en daar wordt liever mee gezwaaid dan een boeier, omdat er meer van bestaan. Evenwel geen Zeeuwse boeiers. Ik ben iedere keer dat ik uw schip zie varen onder de indruk, want het is een pracht gezicht.

Eigenschappen

Plaquette nummer:238 Zeil nummer: TB78
Categorie:A Tekening nummer:
Type:Poon

Bouw

Bouwjaar:1914 Ontwerper:J.P.G. Thiebout
Werf:J.P.G. Thiebout De Amstel Werf plaats:Amsterdam
Motor:Inbouw Motor type:
Materiaal romp:Eikenhout Materiaal kajuit:Eikenhout
Materiaal zeil:Dacron
Onderwaterschip: Kiel:Kielbalk

Afmetingen

Lengte stevens:10,55 m Breedte berghout:4,05 m
Diepgang:0,87 m Masthoogte water:14,00 m
Oppervlakte grootzeil:44,40 m2 Oppervlakte fok:30,94 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:0,00 m2
Oppervlakte totaal:75,34 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1914 – 1935 Th. W. Blijdenstein, Loenen a/d Vecht ( Ouderhoek)
1947 – 1957 L.J.E. van Steenwijk, Amsterdam ( Ouderhoek)
1957 – onbekend J. Lagerwey ( Ouderhoek)
onbekend – onbekend V. Meijer ( Ouderhoek)
onbekend – onbekend P.C. Kooijman, Krimpen a/d IJssel ( Ouderhoek)
1973 – 1990 F.W.T. Fehmers, Amsterdam ( Ouderhoek)
1990 – Nu (laatst bekend) L.W.A. Verhaegen, Schilde ( Ouderhoek)

Geschiedenis

1913

1913

1913: Bouw Ouderhoek - opdrachtgever Th. W. Blijdenstein

Offerte Werf 'de Amstel' 03-12-1913
Offerte Werf 'de Amstel' 03-12-1913

1924

1924

1924: De Boeier 'Ouderhoek' in het Nederlandsch Jachtregister 1924-1925

Bovenstaande pagina is onderdeel van het Nederlandsch Jachtregister 1924-1925, een uitgave van A.N.W.B. Toeristenbond voor Nederland in 1925.

Behalve de Zeeuwse Poon "Ouderhoek", heeft er vroeger ook een Fries jacht bestaan met dezelfde naam. De heer Th.W. Blijdenstein, directeur van de Twentsche Bank te Amsterdam, had reeds in 1906  door Thiebout een Fries jacht van 6 meter laten bouwen. Het schijnt, dat Auke van der Zee daarbij van advies heeft gediend. Het moet een bijzonder mooi jacht zijn geweest, want in wedstrijdverslagen werd het geroemd. 
Beide schepen staan vermeld in het Nederlandsch jachtregister van 1924-1925 op naam van Th.W. Blijdenstein te Loenen a/d Vecht.

1947

1947

1947: Eigenaar L.J.E. van Steenwijk

1950

juni 1950

juni 1950: Waterkampioen juni 1950 nr871 - Ouderhoek: Een boeierjacht naar het model van een Zeeuwse Poon

Wij zijn in de gelegenheid - dank zij de welwillendheid van de heer G.S. Kroes, uit Kampen - onze lezers ditmaal een zeer merkwaardig ontwerp te tonen van een jacht, dat nog steeds de Nederlandse wateren bevaart. Het boeierjacht „Ouderhoek" werd in 1914 door wijlen de heer J. P. G. Thiebout getekend en gebouwd op zijn werf „De Amstel", aan de Omval te Amsterdam, voor de heer Blijdenstein te Nieuwersluis. De naam is ontleend aan het buiten „Ouder¬hoek", dat vroeger aan de Vecht heeft gestaan. De vorm van dit jacht werd door de ontwerper ontnomen aan het model van een Zeeuwse Poon, een ook verdwenen scheepstype, waarvan ik in mijn jonge jaren nog eens een mooi vracht¬scheepje in Middelburg heb zien liggen.
De heer Thiebout behoorde tot wat men in de moderne kunst noemt de experimentelen. Want behalve verschillende fraaie jachten, die in die tijd modern en goed waren, schrok hij niet terug voor zeer bijzondere scheeps- en tuigtypes. Er varen nog enkele van deze bijzondere boten, sprietzeilschoener getuigd of iets van die aard.
De „Ouderhoek" is een ander experiment, dat, zoals ik reeds schreef, teruggrijpt op een oud scheepsmodel. Zonder twijfel is een zeer bijzonder en karakteristiek jacht ontstaan, dank zij de sterke zeeg, de terugspringende voorsteven, de grote, brede zwaarden en de hoge roerkop. De breedte is groot ten opzichte van de lengte en het behoeft niet te verbazen, dat dit jacht niet een van de snelste, maar wel een ruime en comfortabele platbodem is. Onze foto's geven een goede indruk van het jacht onder zeil, van de stuurkuip en van het interieur van de roef. Het houtsnijwerk werd door de beeldhouwer Fortuin uitgevoerd,
Laten wij hopen, dat dit jacht, dat nog steeds eigendom van de familie Blijdenstein is, nog vele jaren de Nederlandse wateren zal sieren.

pdf Waterkampioen 1950 juni nr871 - Ouderhoek: Een boeierjacht naar het model van een Zeeuwse Poon

1955

1962

1962

1962: Scheepsbouwtekening van de boeier 'Ouderhoek' door C.W. Verhoeff, Krimpen aan de Lek

1964

1964

1964: Foto van de Reünie Ronde en Platbodemjachten te Medemblik 1964

Collectie Scheepvaartmuseum (G.L.W. Oppenheim)
Collectie Scheepvaartmuseum (G.L.W. Oppenheim)

1973

1989

1989

1989: Meetbrief

1990

1990

1990: Eigenaar L. Verhaegen

2001

20 februari 2001

20 februari 2001: Brief van Dr. Ir. J. Vermeer t.a.v. opname van de 'Ouderhoek' in het boek "De Boeier"

2017

4 januari 2017

4 januari 2017: Museumschip ' Ouderhoek' aan MAS in Antwerpen volledig gezonken

Een van de twee museumschepen, de poon 'Ouderhoek', die aan het Bonapartedok in Antwerpen lagen, is woensdagochtend volledig gezonken. De brandweer kon beletten dat ook een tweede schip onder water verdween. Het gezonken schip is de 'Ouderhoek'. Het was meer dan honderd jaar oud, en de enige varende houten poon ter wereld.

foto Jan Eissens 2016
foto Jan Eissens 2016

Toen het Vrijheidsbeeld in New York in 1986 honderd jaar bestond, werd de 'Ouderhoek' per schip naar de Verenigde Staten vervoerd. Samen met tientallen andere historische vaartuigen vaarde het toen mee in de parade voor Manhattan. Het was 10 meter lang en 3,75 meter breed.

De duikploeg van de brandweer is ter plaatse aan het Museum aan de Stroom. Niemand raakte gewond. Vermoedelijk is een waterleiding aan boord dichtgevroren en gesprongen, waarna het schip begon te zinken.

Het trieste verhaal met foto's staat op de website van de Belgische krant "Het Nieuwsblad".

Dit bericht is ook in onze Nieuws-rubriek geplaatst. We volgen de ontwikkelingen rond de berging en proberen u daarvan zo snel mogelijk op de hoogte te brengen.

Heeft u vragen en/of opmerkingen?

Terug naar het overzicht