Rana

Rana Verdwenen

Dr. Ir. J. Vermeer schrijft in zijn boek "De Boeier" over de Boeier 'Rana':
Dat dit schip in 1895 op de werf in IJlst gebouwd is en dus onder regie van Lolke Lantinga, is duidelijk af te lezen aan de kenmerken. De boeier heeft het robuuste van de Lantinga-schepen en tegelijk iets meer elegantie dan de latere gebouwd door zijn zoon Feike. De verhoudingen zijn vrij normaal, maar opmerkelijk is het sterk geveegde achterschip. Helaas is de reeks oudste eigenaren van voor 1917 onbekend. Het is verleidelijk hierover te speculeren. 

Immers, in de periode tot 1917 is het bestaan bekend van een boeier die onmiskenbaar is gebouwd door Lolke Lantinga en die opvallende gelijkenis vertoont met onze "Rana". Dit schip, genaamd "Johanna", komt voor in deel-nemerslijsten van de KZV `Sneek' en de Sneeker Zeilclub en wel in 1906 op naam van mr C.J. Risselada, in 1910 op naam van A. Kuperus en van 1912 tot en met 1917 van R.H.S. Visser, allen te Sneek. Na 1917 verdwijnt deze boeier. De veronderstelling dat hij in dat jaar is gekocht door de heer Jongejan ligt min of meer voor de hand. Enkele fraaie foto's van deze boeier bevinden zich in de verzameling van het Fries Scheepvaart Museum, waarvan een met verschillende leden van de familie Kuperus aan boord. Voor een tweede foto zij verwezen naar de beschrijving van de boeier "Pleuntje" . Of de genoemde mr Risselada de opdrachtgever tot de bouw is geweest, weten we niet.

Oude Schepenlijsten

De 'Rana' is in 2004 verbrand, maar veel gegevens over schip en eigenaar zijn vastgelegd in het Stamboekarchief. De 'Rana' heeft al vroeg een Plaquettenummer gekregen, nummer 59. Ze komt voor in één of meerdere van de oude Schepenlijsten, die we in gedigitaliseerde vorm presenteren

Eigenschappen

Plaquette nummer:59 Zeil nummer:
Categorie:V Tekening nummer:
Type:Boeier

Bouw

Bouwjaar:1895 Ontwerper:
Werf:L. Lantinga Werf plaats:IJlst
Motor: Motor type:
Materiaal romp:Eikenhout Materiaal kajuit:Eikenhout
Materiaal zeil:Dacron
Onderwaterschip: Kiel:

Afmetingen

Lengte stevens:8,10 m Breedte berghout:3,25 m
Diepgang:0,45 m Masthoogte water:0,00 m
Oppervlakte grootzeil:0,00 m2 Oppervlakte fok:0,00 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:0,00 m2
Oppervlakte totaal:0,00 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1917 – 1927 W. Jongejan , Bloemendaal ( Rana)
1927 – 1939 P.H. Bussemaker, Loosdrecht ( Rana)
1939 – 1943 H.W. Durieux, Bussum ( Rana)
1945 – 1957 J. Douma, Oppenhuizen ( Rana)
1957 – 1990 G. Popma, Oppenhuizen ( Rara)
1990 – 2004 H.J. Popma, Oppenhuizen ( Rana)

Geschiedenis

1925

1958

1958

1958: Informatie uit het Stamboekarchief

2004

8 juli 2004

8 juli 2004: Gerestaureerde Boeier bij brand verloren

Sneker Nieuwsblad
Sneker Nieuwsblad
Leeuwarder Courant
Leeuwarder Courant

2005

2005

2005: De Boeier 'Rana' in het boek "De Boeier" van Dr. Ir. J. Vermeer

De vroegste berichten over deze boeier stammen uit 1917. Dan verkoopt W. Jongejan te Amsterdam, afkomstig uit Steenwijk, zijn Fries jacht "Kikker III" (het huidige Friese jacht "Argo") aan N. Siebesma te Leeuwarden en gaat over op een groter schip, een boeier die hij de naam "Rana" (Latijns voor kikker) geeft. Hoe de boeier voordien heette en wie de eigenaar was weten we niet.

Ons Element

Vanaf 1920 wordt de "Rana" meermalen gesignaleerd in zeilwedstrijden. Het blad "Ons Element" vermeldt de deelname op 6 juni 1920 aan wedstrijden van de Zeil- en Roeivereeniging 'Hollandia' op het Braassemermeer, met een foto van de kruisende boeiers "Rana" en "Frans Naerebout" (van H. Bernhard). Een week later komt de "Rana" uit bij de Watersportvereniging 'Westend'; in het verslag daarover in hetzelfde blad worden genoemd de (stalen) boeiers "Waterhoentje" (ex "Bencor", ex "Agonisma" en opnieuw "Frans Naerebout". Uit de uitslagenlijst van de wedstrijden van de Koninklijke Nederlandsche Zeil- en Roeivereeniging blijkt dat Jongejan te Haarlem met de "Rana" ook aldaar aan de start verscheen. Ook in het jaar 1921 is Jongejan actief bij het hardzeilen. "Ons Element" vermeldt opnieuw zijn deelname bij "Hollandia", met een foto met het bijschrift: "Rana" van den heer Jongejan op de Hollandia-wedstrijden. Het zeilnummer blijkt 1 OC te zijn. Verder komt de "Rana" ook uit in de Kaagweek met als concurrenten de "Albatros van Bokma", de "Bever" van Van Essen en natuurlijk ook weer de "Frans Naerebout" van Bernhard.

Eigenaar P.H. Bussemaker

Tot 1927 bleef Jongejan eigenaar van de "Rana", zoals blijkt uit een citaat uit de brief uit 1953 van J. Bussemaker aan C.J.W. van Waning naar aanleiding van diens artikelen in "De Waterkampioen". In het Nederlandsch Jachtregister van 1924-25 staat de "Rana" inderdaad nog genoteerd op naam van W. Jongejan te Amsterdam, lengte 8,05 meter, breedte 3,10 meter, zeilnummer 1 OC. Als bouwjaar staat genoteerd het jaar 1895 en als bouwer F. (moet zijn L.) Lantinga. In genoemde brief deelt de heer Bussemaker mee dat de "Rana"
... van 1927 tot 1939 in het bezit van mijn ouders is geweest. In 1939 werd het schip verkocht aan de heer H.W. Durieux. Deze heer woont op het buitengoed "Bantam" tussen Bussum en 's-Graveland. Hij heeft gewoond aan de rijksstraatweg in de buurt van de `Gooische Boer' in een pracht huis en daar een grote staat gevoerd. Nu zit hij in de moeilijkheden met de belastingautoriteiten. Toen ik hem opbelde om te vragen waar de boeier "Rana" was gebleven deed hij erg schichtig en vertrouwde mij pas na enige aarzeling toe dat hij de boeier in 1943 plotseling verkocht had (i.v.m. de moffen ?), maar hij wist niet meer aan wie. Ik had van Ltz le kl. Kasemier vernomen dat de "Rana" gedurende de hongerwinter '44 met voedsel gevaren heeft tussen Friesland en Muiden. Hij zou in Muiden ligplaats gevonden hebben bij de werf van Schouten aldaar. ... Mijn ouders hebben het schip gekocht van de heer Jongejan en als ik mij goed herinner was het wedstrijdnummer OC 1.

Omstreeks 1932
Omstreeks 1932

J. Douma, eigenaar werfje in Oppenhuizen

Een andere bron, mevrouw B. Popma-Brons, weduwe van G. Popma te Oppenhuizen, de voorlaatste eigenaar van de "Rana", wist nog het navolgende de vertellen. In 1955, toen haar man het werfje van Jan Douma overnam, lag daar de "Rana" in de sloot naast de werf half onder water. Het was aanvankelijk de bedoeling van Douma om de boeier mee te nemen naar zijn nieuwe woonplaats Terhorne, maar dat ging uiteindelijk niet door.
In 1957 deed Douma de "Rana" over aan Popma voor f 12.000,- . Mevrouw Popma vertelde voorts dat de boeier in 1943 door de heer Durieux verkocht was, niet aan Duitsers, maar aan een paar zwarthandelaren die inderdaad voedsel als aardappelen, groenten en zuivel transporteerden van Friesland naar het hongerige Noord-Holland, om het daar tegen woekerwinsten tijdens de hongerwinter te verkopen. Met harde wind op het IJsselmeer moet het zwaar-geladen schip het hard te verduren hebben gehad. Ook hier bleek, zoals we reeds eerder zagen, dat een Friese plezierboeier eigenlijk niet voor het holle buitenwater geschikt is.
Aan het eind van de oorlog bevond de boeier zich dus in Friesland bij de werf van Jan Douma. Waarschijnlijk was het schip daar in slechte staat achtergelaten om gerepareerd te worden. Of Douma de boeier van de heren heeft overgenomen, of dat ze hem aldaar gewoon hebben laten liggen weten we niet. Zeker is dat de "Rana" jaren lang bij de werf heeft gelegen en dat Douma (af en toe) bezig geweest is de boeier te herstellen, zoals blijkt uit een brief uit 1956 van H. Stam, oprichter van de Eerste Friese Zeilschool te Oppenhuizen, aan de secretaris van de pas-opgerichte Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten ... Op de werf van Popma, vroeger J. Douma te Oppenhuizen, ligt nog een half voltooide boeier, eigenaar J. Douma te Terhorne......
In de eerste schepenlijst van het Stamboek staat de "Rana" dan ook op naam van J. Douma; stamboeknummer 59. In latere lijsten, vanaf 1959 tot 1977, staat G. Popma als eigenaar vermeld.

G. Popma neemt werfje en later ook de 'Rana' over van J. Douma

G. Popma, boerenzoon uit Goingarijp, was na de oorlog aldaar een kleine helling begonnen. In 1955 kocht hij dus de werf van Jan Douma toen die ging rentenieren. In 1957 kon Popma de boeier van Douma overnemen en hij zette de restauratie voort, waarbij hij aanvankelijk nog door Jan Douma werd geholpen. In het jaar 1960 kwam de boeier met nieuwe zeilen weer in de vaart, voor het eerst op de wedstrijd van Langweer. Daarna werd nog meegedaan aan enkele reünies van de Stichting Stamboek en in 1968 en 1973 in Heeg aan de houten reünie. Een bijzondere herinnering heeft mevrouw Popma aan een wedstrijd in Grouw,waarbij het hard waaide. Behalve het echtpaar Popma waren aan boord de gebroeders Auke en Symen van der Veen, oud-skûtsjeschippers, en Tjeard Epema, timmerman werkzaam bij de Provinciale Waterstaat. Men had vijf grote zakken met zand aan boord als verplaatsbare ballast. Doordat het schip nogal water maakte, kwam het water in de roef tot op de banken en werden de zakken steeds zwaarder. Voor de wind moest flink worden gepompt en aandewind moesten ze steeds weer die loodzware zakken verplaatsen. Dan zien ze dat de "Constanter" van Halbertsma een boei verkeerd aanzeilt en deze mist. Zij roepen hem aan dat ze de fout gezien hebben. Halbertsma gaat furieus de wedstrijd uit en "Rana" krijgt de prijs.

Het einde van de 'Rana'

In 1979 is de werf in Oppenhuizen overgenomen door de zoon van G. Popma, de heer H.J. Popma. Hij nam ook de "Rana" over in 1990 en begon met een broodnodige restauratie, die tot op de dag van vandaag nog voortduurt. Ook veel versierde onderdelen werden vervangen en van nieuw snijwerk, naar de originele vormen, voorzien. Wij hopen zeer dat de "Rana" over niet al te lange tijd weer op het water zal verschijnen.

Helaas was de druk van het boek "De Boeier" in 2004 al in een ver gevorderd stadium. Op 8 juli 2004 wordt de 'Rana' het "slachtoffer" van een grote brand in de loods, waarin ze werd gerestaureerd. Van de Boeier blijven slechts een paar kleine restanten over. De heer Vermeer was niet meer in de gelegenheid dit nog in het boek te vermelden.

Technische gegevens

Hoofdafmetingen

  • Lengte over de stevens    8,10 m
  • Grootste breedte over de berghouten    3,25 m
  • Holte op het grootspant    1,36 m
  • Diepgang    0,45 m
  • Zeiloppervlak: grootzeil + fok    38,1 m2
  • Kluiver c.q. halfwinder    n. a .


Bijzonderheden

  • kielbalk hoog 2 cm dik 10 cm
  • rond grootspant
  • vlaktilling 0°
  • zandstrook + 2 verloren gangen
  • 6 doorlopende huidgangen
  • snijwerk op kluisborden, beretanden, kajuitrand en hennebalk
  • roer bekroond met vergulde leeuw

Heeft u vragen en/of opmerkingen?

Terug naar het overzicht