Salamander

Salamander Onder handen

De Gebr. de Boer in Lemmer bouwden in de jaren 1911. '12. '13 en '15 vier Lemsteraken. Ze zijn ongeveer vijftien meter lang en gebouwd als jacht. De eerste aak van 14,92 m werd aanvankelijk voor eigen rekening op stapel gezet, maar tijdens de bouw werd de 'Salamander' gekocht door de heer L. Herfurth uit Antwerpen. Kort daarna werd de heer 0. van der Wacle ook uit Antwerpen, als compagnon aangetrokken. Ze zeilden met de 'Salamander', zeilnummer 0A27, veel wedstrijden op de Schelde en in Zeeland. Doordat de 'Salamander' aanvankelijk voor eigen rekening werd gebouwd, komt deze aak pas in 1912 onder werfnummer 18 in de werfboeken voor. In de rekeningenboeken wordt in 1911 al melding gemaakt van een grote aak voor eigen rekening. Bij het uitbreken van de eerste wereldoorlog in 1914 vlucht Herfurth met de 'Salamander' naar het neutraal gebleven Nederland.

De Gebr. de Boer in Lemmer bouwden in de jaren 1911. '12. '13 en '15 vier Lemsteraken. Ze zijn ongeveer vijftien meter lang en gebouwd als jacht. De eerste aak van 14,92 m werd aanvankelijk voor eigen rekening op stapel gezet, maar tijdens de bouw werd de 'Salamander' gekocht door de heer L. Herfurth uit Antwerpen. Kort daarna werd de heer 0. van der Wacle ook uit Antwerpen, als compagnon aangetrokken. Ze zeilden met de 'Salamander', zeilnummer 0A27, veel wedstrijden op de Schelde en in Zeeland. Doordat de 'Salamander' aanvankelijk voor eigen rekening werd gebouwd, komt deze aak pas in 1912 onder werfnummer 18 in de werfboeken voor. In de rekeningenboeken wordt in 1911 al melding gemaakt van een grote aak voor eigen rekening. Bij het uitbreken van de eerste wereldoorlog in 1914 vlucht Herfurth met de 'Salamander' naar het neutraal gebleven Nederland.

Eigenschappen

Plaquette nummer:334 Zeil nummer: VA27
Categorie:R Tekening nummer:
Type:Lemsteraak

Bouw

Bouwjaar:1911 (1912) Ontwerper:H. de Boer
Werf:Gebr. de Boer Werf plaats:Lemmer
Motor:Inbouw Motor type:
Materiaal romp:Staal Materiaal kajuit:Hout
Materiaal zeil:Dacron
Onderwaterschip: Kiel:

Afmetingen

Lengte stevens:14,98 m Breedte berghout:4,85 m
Diepgang:0,90 m Masthoogte water:17,50 m
Oppervlakte grootzeil:0,00 m2 Oppervlakte fok:0,00 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:0,00 m2
Oppervlakte totaal:0,00 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1912 – 1918 O. van de Waele en L. Herfurth, Antwerpen ( Salamander)
1918 – 1927 R. van de Arend, Rotterdam ( Salamander)
1927 – 1942 R.P.S. Schuil, Rotterdam ( Salamander)
1942 – onbekend H.W. Schalkwijk, Rotterdam ( Salamander)
onbekend – 1960 Dhr. Wiepke, Hamburg ( Orplid)
1960 – 1982 J.H.J. van Esser, Roermond ( Salamander)
1982 – 1984 W.S. Corsel ( Salamander)
1984 – 2015 Stofberg en zn BV, Enkhuizen ( Salamander)
2015 – Nu (laatst bekend) J.J.E.M. Grapperhaus, Amsterdam ( Salamander)

Geschiedenis

1911

1911

1911: Opdracht 'Salamander' door L. Herfurth in het werfboek van De Boer Lemmer

Reactie van Joost Geise, eigenaar van de 'De Wulp' (ex 'Primrose'), september 2016

Joost Geise, eigenaar van de 'De Wulp' (ex 'Primrose') schrijft in september 2016:
In het jongste nummer van de Spiegel der Zeilvaart (nr 8, oktober 2016) staat op pag 59 een kort en lezenswaardig berichtje over de begonnen restauratie van de 'Salamander'. Daarbij wordt 1911 als bouwjaar vermeld en iets verder, dat de 'Salamander' als 1e van de 4 De Boer aken zou zijn gebouwd. Vergelijkbare informatie staat in de SdZ van april (nr 3 2016), waarbij op pag 29 als bijschrift van de 'Wulp' ook hier de 'Salamander' als 1e schip met bouwjaar 1911 staat genoemd.
In beide gevallen wordt hierbij verwezen naar het artikel van Jan Brilleman van de SdZ in 1989.9, maar ook naar de website van de SSRP.
Echter, naar mijn informatie is de 'Salamander' niet in 1911, maar in 1912 gebouwd en bovendien iets later gebouwd en geleverd dan de 'Primrose'/'Wulp'. Want bij het schrijven van mijn boekje "Honderd Jaar De Wulp ex Georgette" in 2012 ben ik uitvoerig gedoken in de archieven van Gebr. De Boer, die in het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek worden bewaard. Daar kwam ik onder meer tegen dat 'De Wulp', toen nog onder de naam 'Primrose', tegelijk met de 'Salamander' op dezelfde dag (14 november 1911) is gecontracteerd. Het Bestek van de 'Salamander', met die datum, is opgenomen in het Salamander-deel van het Stamboek (hierboven). Dat bestek ben ik ook tegengekomen bij mijn archiefonderzoek, evenals het vrijwel gelijkluidende Bestek voor de 'Primrose'. Maar ik vond daar ook een overzicht van de fasen van de bouw van deze beide aken (bijlage, regel 8 en 9). Daarin is te zien dat de kiellegging (“Op stapel gezet”) voor de de 'Primrose' op 12 januari 1912 plaats vond en die van de 'Salamander' pas op 18 januari. Daarna volgen de Tewaterlating (7 juni resp 27 juni) en Geleverd (19 juli resp. 30 juli 1912). De 'Primrose'/'De Wulp' is daarmee de 1e aak, en niet de 2e van de vier 15 meter lemsteraakjachten Gebr. De Boer!

Jan Brilleman schrijft in zijn artikel uit 1989 dat de 'Salamander' in eerste instantie door De Boer voor eigen rekening op stapel is gezet en later door Herfurth als opdrachtgever is gekocht. Diezelfde informatie staat ook op de 'Salamander' pagina van het Stamboek. Dit lijkt echter niet consistent met de informatie van de fasen die De Boer zelf heeft opgeschreven. Ik heb in de archieven in Sneek ook nergens iets kunnen vinden dat wijst op een eerdere Op Stapel Zetting van de 'Salamander'. Misschien dat De Boer wel al in 1911 uitgewerkte tekeningen heeft gemaakt, die voor beide aken zijn gebruikt. Maar het lijkt me niet logisch te veronderstellen dat de 'Salamander' al in 1911 op stapel zou zijn gezet en dat De Boer vervolgens zelf 18 januari 1912 als datum daarvoor vermeldt.

Ik weet dus niet waar de vermelding van het bouwjaar 1911 voor de 'Salamander' op berust. Ik ben bezig met een artikeltje voor de SdZ om e.e.a. toe te lichten. 

Werfboek 'De Wulp' (ex 'Primrose') en 'Salamander'
Werfboek 'De Wulp' (ex 'Primrose') en 'Salamander'

pdf Werfboek 'De Wulp' (ex 'Primrose') en 'Salamander'

1913

1913

1913: Jaarboekjes Société Royale Nautique Anversoise en die van de KNMC/De Watersport

Jaarboekje Société Royale Nautique Anversoise

De Salamander was één van de Lemsteraken van de Société Royale Nautique Anversoise (SRNA) (huidige naam Koninklijke Antwerpse Watersportvereniging "SRNA" vzw.)

Foto uit het jaarboekje van 1913
Foto uit het jaarboekje van 1913
Foto Jaarboekje 1913 van de KNMC/De Watersport, later ook geplaatst in het tijdschrift Watersport
Foto Jaarboekje 1913 van de KNMC/De Watersport, later ook geplaatst in het tijdschrift Watersport

1928

1928

1928: Foto Waterkampioen 1928

1932

1932

1932: Foto Waterkampioen 1932

1955

1955

1955: Geschiedenis Lemsteraak 'Salamander' in Stamboekarchief

1984

1984

1984: Lemsteraak 'Salamander' te koop in 1984

1989

november 1989

november 1989: Spiegel der Zeilvaart: De vier 15-meter Lemsteraakjachten van de Gebr. de Boer

De vier Lemsteraken werden gebouwd in de jaren 1911. '12. '13 en '15; ze zijn ongeveer vijftien meter lang en gebouwd als jacht. De eerste aak van 14,92 m werd aanvankelijk voor eigen rekening op stapel gezet, maar tijdens de bouw werd de 'Salamander' gekocht door de heer L. Herfurth uit Antwerpen. Kort daarna werd de heer O. van der Wacle ook uit Antwerpen, als compagnon aangetrokken. Ze zeilden met de 'Salamander', zeilnummer 0A27, veel wedstrijden op de Schelde en in Zeeland. Een belangrijke concurrent was in die tijd W.H. de Vos. Die had in 1911 een aak laten bouwen bij Stapel in Enkhuizen. Maar die voldeed niet aan zijn verwachtingen: de naam was „Niet Volmaakt". Doordat de 'Salamander' aanvankelijk voor eigen rekening werd gebouwd, komt deze aak pas in 1912 onder werfnummer 18 in de werfboeken voor. In de rekeningenboeken wordt in 1911 al melding gemaakt van een grote aak voor eigen rekening.
Bij het uitbreken van de eerste wereldoorlog in 1914 vlucht Herfurth met de 'Salamander' naar het neutraal gebleven Nederland. Wegens geldgebrek verkocht hij in 1918 het Lemsteraakjacht aan R. van den Arend. Deze zeilde ermee tot 1927: toen ging de aak over aan R.S.P. Schuil.

pdf SdZ 1989 nr09 november - De vier 15-meter Lemsteraakjachten van de Gebr. de Boer

1990

april 1990

april 1990: Brieven van de zoons van oud-eigenaar J.H.J. van Esser aan de Spiegel der Zeilvaart

Brief van J. M. E. van Esser

Geachte heer Brilleman,
Door middel van dit schrijven wil ik gaarne reageren op uw artikel over de vier, 15 meter Lemsteraken, van november jl. in de Spiegel der Zeilvaart. Ik ben een van de zoons van J. H. J. van Esser (niet G. J. zoals vermeld staat in het artikel) oud eigenaar van de Lemsteraak de "Salamander". De "Salamander" werd door mijn vader gekocht van de heer Wiepke uit Hamburg, onder de naam "Orplid", in de winter van 1960-1961. De heer Wiepke had het schip na de oorlog gekocht, nadat het in de oorlog had gediend als hospitaalschip op een van de meren rond Berlijn. Hij kocht dit schip volledig kaal zonder tuig, roer en zwaarden. Deze waren bij het bormbardement van Rotterdam verloren gegaan. Hoe het schip in Duitsland kwam was niet helemaal duidelijk, oorlogsbuit misschien?
In de naoorlogse jaren heeft deze man veel energie en zorg besteed aan de herbouw van interieur en tuigage. Hij was hierin zo zorgvuldig dat hij zelfs naar Friesland reisde voor adviezen, maar hij kreeg deze adviezen om begrijpelijke reden niet. Na een vliegende storm op de Oostzee stelde zijn jonge nieuwe vrouw hem voor de keuze, het schip of haar. Mijn vader is toen met de oude heer de Boer naar Hamburg gegaan en deze herkende het schip op grote afstand, als een van zijn "boeiers" (als jacht gebouwde Lemsteraak). Het schip is toen zoveel mogelijk in de originele staat gebracht en omgedoopt in de oorspronkelijke naam.
De Roermondse kunstenaar en beeldhouwer, Dolf Wong, heeft toen samen met mijn moeder een Salamander geboetseerd, die daarna in brons werd gegoten. Ons gezin, bestaande uit 12 personen, heeft bijna 20 jaar intens genoten van de "Salamander" gedurende allerlei belevenis volle zeereizen. Er is onder alle weersomstandigheden gezeild, zowel op de Noordzee als op de Atlantische Oceaan, waarbij het schip bewezen heeft een uitstekend zeeschip te zijn. Vaak bevaren gebieden zijn Zuid Engeland, Normandië en Bretagne. De "Salamander" is door mijn vader altijd uitstekend onderhouden tot het moment van overlijden van mijn moeder (1976). Helaas is het schip toen vier jaar totaal verwaarloosd waarna verkoop plaats vond in 1980. De reizen met de "Salamander" zullen voor ons allen mooie blijven herinneringen zijn. Wij beschikken over foto's uit onze periode, maar ook van de eer-vorige periode (van de familie Schuil).
Ik hoop dat deze correcties en aanvullingen in het archief zullen worden opgenomen. Ik zou het op prijs stellen om een inzage te krijgen in de archiefstukken over de "Salamander". Wij hebben genoten van het artikel en zijn gaarne bereid, indien gewenst, aanvulling van informatie te verstrekken.
In afwachting van uw bericht.
Met vriendelijke groet,
hoogachtend,
J. M. E. van Esser

Brief van P. W. F. M. van Esser, Roermond

Geachte heer Brilleman,
Naar aanleiding van ons telefoontje hedenavond stuur ik u 28 foto's van de "Salamander" waarvan 24 uit de tijd dat de familie Schuil met het jacht voer en twee foto's uit het eerste jaar dat de "Salamander" van mijn vader was. Het schip heette toen nog "Orplid". De oude foto's spreken voor zich, vooral ook de fraaie details. Het schip had nog een helmstok, de kuip was veel dieper (echte bollestal) omdat er waarschijnlijk een kleinere motor of geen motor was. Ook is duidelijk te zien dat er met betaalde bemanning werd gevaren. De twee recentere foto's (1961?) laten fraai het minder fraaie tuig zien dat de heer Wiepke had laten maken. Ook de vorm van het roer was lelijk en niet origineel. De zijkant van de zwaarden was volledig vlakplat en niet hol (ter verhoging van de loefwaartse druk). Wat nog opvalt is dat het schip kennelijk vroeger geen ankerkluis had, maar toen de „Salamander" weer in Nederlandse handen kwam, was die wel aanwezig.
Ik hoop van harte dat deze foto's een fraaie aanvulling zijn op uw archief, maar verbind wel hieraan de voorwaarde dat u de foto's aan mij, na kopiëren, retourneert. Ik hoop nog van u te vernemen of het is gelukt met de foto's en of er nog andere interessante gegevens over de "Salamander" in uw archief zijn.
Hoogachtend, P.W.F.M. van Esser, Roermond.
 
Naschrift redactie: Wij danken de heer Brilleman voor het publiceren van enkele van deze unieke foto's. Indien er lezers zijn die zich nog andere zaken herinneren, laten zij contact opnemen met de archivaris van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten.

2016

oktober 2016

oktober 2016: Spiegel der Zeilvaart: Restauratie 'Salamander' van start

Sinds enige tijd is de familie Grapperhaus bezig met de restauratie van een De Boer Lemmeraak uit 1911. Het gaat hierbij om de 'Salamander', een schip dat De Boer in 1911 voor eigen rekening bouwde en dat van aanvang af bestemd was voor gebruik als jacht. Het vond een Belgische koper en ging naar Antwerpen. Het zeilde daarna lang in het Zeeuwse en kwam uiteindelijk weer terug naar het IJsselmeer. Joos Grapperhaus kocht de Salamander oktober vorig jaar van de familie Stofberg in Enkhuizen. Het schip is sindsdien geheel leeggemaakt en van 4000 kilo beton verlost. De originele houten kajuitopbouw staat er naast en wordt gerepareerd. Alle teakhouten dekdelen (4,5 cm dik teak uit 1911) worden klaargemaakt voor hergebruik. Ook de duizend originele bronzen schroeven die voor de dekdelen gebruikt waren zullen hergebruikt gaan worden. Er komt een nieuwe motor in en een nieuwe mastvoet. Het vlak was onder het beton zodanig verroest dat het geheel wordt vernieuwd. Daar is inmiddels een aanvang mee gemaakt en Stofberg gebruikt er 8 mm dikke platen voor zodat ook meteen de ballast verzorgd is. De familie Grapperhaus is al driekwart jaar intensief bezig en er zal nog wel een jaar voorbij gaan voor het schip te water gaat.
Qua uiterlijk zal het schip hetzelfde blijven als honderd jaar geleden. De 'Salamander' was de eerste van een serie van vier gelijkwaardige aken. Over de zusterschepen 'De Onrust' en 'De Wulp' zijn boeken verschenen, maar ook de 'Salamander' heeft een indrukwekkende historie. In 2020 hoopt Joos Grapperhaus weer naast de Lemsteraken 'De Onrust' en 'De Wulp' te kunnen liggen tijdens SAIL, voor het eerst in 30 jaar. Het komende jaar is de familie ieder vrij uur te vinden op de werf van Stofberg.

2017

1 februari 2017

1 februari 2017: Hoogste punt bereikt bij restauratie 'Salamander'

Op de foto: Pils Stofberg (links), verantwoordelijk voor het ijzerwerk en Joep Grapperhaus (rechts), zoon van de eigenaar
Op de foto: Pils Stofberg (links), verantwoordelijk voor het ijzerwerk en Joep Grapperhaus (rechts), zoon van de eigenaar

Met het plaatsen van een nieuwe mastvoet hebben we het hoogste punt bereikt bij de restauratie van de 'Salamander'. Betekent tevens dat al veel van het ijzerwerk nu achter de rug is. Het duurt niet lang meer of we kunnen het schip van binnen gaan schilderen.

maart 2017

maart 2017: Spiegel der Zeilvaart maart 2017 nummer 2 - De 4 Plezieraaken van De Boer

Alweer bijna dertig jaar geleden beschreef Jan Brilleman in de Spiegel de bouw en historie van de vier vermaarde 15 meter lemsteraakjachten van de werf Gebr. De Boer: Salamander, Primrose/ Wulp/Georgette/De Wulp, Thistle/Distel en Onrust/De Onrust. Regelmatig wordt naar dit artikel verwezen, recent nog in een bijdrage van Frits van der Mark over een vaartocht in 1922 van onder meer de Wulp. En recent aangevangen restauratie van de Salamander. Echter, een gedetailleerde bestudering van de werfboeken van Gebr. De Boer, die in het Fries Scheepvaart Museum zijn gearchiveerd, levert nieuwe, verrassende informatie op over deze vier jachten.
Als eerste blijkt dat de Salamander en Primrose vrijwel identiek zijn gebouwd; Primrose blijkt het eerste schip. De bouwopdracht "voor een Pleziervaartuig model Lemmerjacht" voor deze eerste twee aken werd op precies dezelfde dag gegeven: op 14 november 1911 wordt voor beide jachten het Bestek getekend. Eén voor de Primrose, op naam van Aug. Van Vijlen, en een vrijwel identiek Bestek voor de Salamander, met opdrachtgever L. Herfurth. De namen en handtekeningen van Van Vijlen resp. Herfurth, beiden "gedomicilieerd te Antwerpen", staan op de betreffende contracten: In beide Bestekken is 11 november 1911 als datum voor "Aangenomen" vermeld, met een gevraagde aflevering in maart 1912. Ook de gevraagde aanbetalingen met bijbehorend tijdschema zijn identiek.

pdf SdZ 2017 nr02 maart - De 4 Plezieraaken van De Boer

maart 2017

maart 2017: De motorruimte geschilderd

april 2017

april 2017: De romp aan de binnenkant

juni 2017

juni 2017: De romp van binnen geschilderd

september 2017

september 2017: De kajuit staat er weer op. Start met de houten dekdelen.

We zijn zeer geïnteresseerd in uw opmerkingen en/of vragen over dit schip. Stuur ze ons!

Terug naar het overzicht