2026-5-Een bijzondere aanwinst
Als in Middelharnis de MD2 Hendrika te water gaat, beseft nog niet iedereen dat een bijzondere aanwinst is toegevoegd aan het Maritiem Erfgoed van de Schelde-Maasdelta. Namens het Bestuur van de SSRP mocht Peter Hamer de Stichtingsplaquette met nummer 2429 aan de bouwer uitreiken. Dat zet aan tot nieuwe overdenkingen over de stamboekcriteria.
Het zou zomaar een beeld van honderd jaar geleden kunnen zijn, op zaterdag 25 april in Middelharnis. Flink wat volk heeft zich verzameld op een locatie aan het havenkanaal om naar de tewaterlating van de nieuwe schuit van Pieter Blok te kijken. Prachtig weer, wapperende vlaggen en een zekere spanning zoals die altijd te vinden is bij de tewaterlating van een nieuw schip. Scheepstimmerman Blok besloot een aantal jaren eerder dat er een nieuw schip moest komen voor privégebruik. Daarom ging hij op zoek naar een passend traditioneel type dat aan zijn behoefte en die van zijn gezin zou voldoen.
Het Haringvliet, het vaarwater aan het eind van het havenkanaal van "Menheerse", is groot water, dus een zekere zeewaardigheid was toch wel een eerste vereiste. Daarom keek hij met een schuin oog naar de vroegere zalmvissers van Haringvliet, Hollands Diep en de Brielse Maas. Die mannen verdienden hun brood op het grote water en beschikten daarvoor over werkschepen die geschikt waren voor de omstandigheden.
Kleine werkschepen
Kleine visschuiten waren er ooit in soorten en maten: steekschuiten, drijverschuiten en schouwen. Daarnaast waren er ook schippers die met wat grotere schuiten visten, die bekend
stonden als zalmhengst, steekhengst of ook wel Brielse hengst. En dan had je nog natte en droge hengsten, naargelang er een bun was ingebouwd. Al die schuiten hadden vergelijkbare lijnen en afmetingen, maar verschilden in details. Was hier sprake van een type? Wie zal het zeggen. De vroegere scheepsbouwers deden niet aan types, die bouwden een schuit zoals omschreven door de opdrachtgever, vaak met referentie aan een bekend schip: `Zoals die van Hein Jansz', met aanpassingen aan specifieke, gebruiksgerelateerde wensen.
Lijnenplan
De romp is nagenoeg conform het lijnenplan. Valling van de voor- en achtersteven en stand van de boeisels is correct. Uitzondering is het naar binnen vallende boeisel in het voorschip van de Hendrika, terwijl juist een naar buiten vallend boeisel een belangrijk kenmerk is van de steekhengst. Ten behoeve van de ruimte onder de plecht is het boeisel in het voorschip iets hoger opgetrokken, waardoor het schip een iets meer uitgesproken zeeg heeft.
Het spantenplan is conform de plannen van de Boreas, met zes spanten tussen de voor- en de achterdogt. De spanten zijn opgebouwd op de gebruikelijke wijze, met leggers over de volle breedte van het vlak. Er zijn geen oplangers gebruikt. De zijden bestaan uit twee overnaadse gangen. De gangen zijn koper genageld.
Een kleine Hollandse Hengst
Dat de Hendrika niet als steekhengst, maar wel als kleine hengst kon worden geregistreerd is het gevolg van de manier waarop wij naar schepen kijken: we moeten ze in een hokje kunnen passen. Voor de steekhengst hebben we een aantal specifieke kenmerken gedefinieerd, maar de Hendrika voldoet daar niet volledig aan. De `hengst' is echter een veel ruimere categorie, die nogal wat variëteiten omvat.
Overigens moet gezegd worden dat hetzelfde geldt voor het merendeel van onze traditionele scheepstypen. De opgestelde criteria ten behoeve van de Stamboekregistratie houden geen rekening met de manier waarop schepen in het verleden werden gebouwd en uitgerust. Ze bieden nauwelijks ruimte voor de ideeën en doelstellingen van de eigenaar/opdrachtgever. Daardoor wordt voor veel types het eigen karakter van een schip in een door ons (en wie zijn wij?) gedefinieerd keurslijf geperst. De traditionele variëteit gaat verloren en vervlakt zo het traditionele beeld dat ons Maritiem Erfgoed juist zo aantrekkelijk maakt. De tewaterlating van de Hendrika wijst ons daarom op een belangrijke vraag: wordt het niet de hoogste tijd voor een grondige herbezinning op het kijken naar onze tegenwoordige SSRP-vloot?
(In Spiegel nr.6 volgt een uitgebreide fotoreportage van de MD2 Hendrika).
Peter Hamer
SdZ 2026 nr5 juni - Een bijzondere aanwinst