Neeltje Jacoba
De meeste Zuiderzeehavens hadden elk hun eigen type kleine vissersvaartuigen, goedkoper dan hun grote broers en geschikt voor een kleine bemanning. Zo kennen we nog Wieringer, Makkumer, Workumer, Vollenhover en Enkhuizer bollen. Misschien zijn er nog wel meer typen geweest waar we het bestaan niet van weten. Ze leken allemaal op elkaar, maar hadden toch hun onderlinge verschillen, voortkomend uit de plaatselijke omstandigheden, het gebruik en traditie. Van de Enkhuizer bollen die konden profiteren van de hoge wal, lag de lengte over stevens meestal tussen de zeven en acht meter.
De Enkhuizer bol 'Neeltje Jacoba' is gebouwd in 1966. Opdrachtgever was W.H. Verloop uit Velp. Bij de tewaterlating kreeg de bol de naam 'Neeltje Hendrika'. Het casco van deze Enkhuizer bol is gebouwd door W. vd Torre (jachtwerf Delta) in Brielle en Jan Kooijman heeft de afbouw en aflevering voor z'n rekening genomen.
Door (timmerman) Jan Hopman is het schip geheel gerestaureerd en geschilderd (Nevelwit) en hij heeft vervangende zeilen aangeschaft. Het grootzeil nu ook rood.
Een stukje geschiedenis
In 1964 ontwierp J.K. Gipon voor Kooijman Jachtbouw te Zwijndrecht de 7 meter Enkhuizer bol 'Cadans', De opdracht bestond uit het tekenen van een scheepje met ronde boegen, geschikt voor een bemanning van vier personen, bijvoorbeeld een gezin van man, vrouwen twee kinderen. Gipon koos voor het type Enkhuizer bol omdat hij daarin het best de verschillende eisen kon verwezenlijken. Hij kende het type heel goed. In de Spiegel der Zeilvaart van November 1996 is een een uitbereid artikel van zijn hand over de bol en de Enkhuizer bol in het bijzonder gepubliceerd.
Zijn zwager Hein Kersken jr. had namelijk voor de oorlog op de Westeinder Plas een Enkhuizer bol. Het was een houten vissersschip, dat voor recreatievaart geschikt was gemaakt. De bun was verwijderd en de tuigage was hersteld en verbeterd. Gipon was bij de restauratie behulpzaam geweest en kende vorm en hulpmotor werd gekozen voor een tweecilinder 10 pk Albin benzinemotor, die juist onder de zelflozende kuipvloer kon blijven. De dieselmotoren uit die tijd waren nog te zwaar en te hoog.
Eigenschappen
| Plaquette nummer: | 481 | Zeil nummer: | VD112 |
|---|---|---|---|
| Categorie: | D++ | Tekening nummer: | |
| Type: | Enkhuizer bol |
Bouw
| Bouwjaar: | 1966 | Ontwerper: | J.K. Gipon |
|---|---|---|---|
| Werf: | Casco vd Torre (Jachtwerf Delta) - afbouw Kooijman Jachtbouw NV | Werf plaats: | Brielle / Zwijndrecht |
| Motor: | Motor type: | ||
| Materiaal romp: | Materiaal kajuit: | ||
| Materiaal zeil: | Dacron | ||
| Onderwaterschip: | Kiel: |
Afmetingen
| Lengte stevens: | 7,00 m | Breedte berghout: | 2,72 m |
|---|---|---|---|
| Diepgang: | 0,54 m | Masthoogte water: | 9,30 m |
| Oppervlakte grootzeil: | 0,00 m2 | Oppervlakte fok: | 0,00 m2 |
| Oppervlakte botterfok: | 0,00 m2 | Oppervlakte kluiver: | 0,00 m2 |
| Oppervlakte totaal: | 0,00 m2 | Oppervlakte overig: | 0,00 m2 |
Register Varend Erfgoed Nederland
| Registratie nummer: | Nog niet bekend | Registratie datum: | 10-09-2026 |
|---|---|---|---|
| Geregistreerd als: | Varend Erfgoed |
Dispensaties
| Dispensaties | Einddatum | Datum nieuwe schouw |
|---|---|---|
| Er is een loefbijter aangebracht. In het originele ontwerp van Gipon stond deze niet getekend. Deze loefbijter is langer dan de verticale lijn door het voorste punt van de voorsteven op de waterlijn en dat is niet toegestaan volgens de criteria art. 6.3.5.. | 2028 |
Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip
| 1966 – 1971 | W.H. Verloop, Velp ('s Gravenhage) ( Neeltje Hendrika) |
|---|---|
| 1971 – 1977 | J.C. Brakelé, Almelo ( Swarte Schaep) |
| 1977 – onbekend | G. Spoelstra, Grouw ( 't Swarte Skiep) |
| onbekend – 2022 | H.C. de Groot, Eindhoven ( Het Zwarte Schaep) |
| 2022 – 2025 | J. Hopman, Bunnik ( BU87 Neeltje Jacoba) |
| 2025 – Nu (laatst bekend) | M.J.E. Merkx, Molenschot ( Neeltje Jacoba) |
Geschiedenis
1993
15 juni 1993
15 juni 1993: Klein maar Dapper, Kronieken der stalen Enkhuizer bollen tot 1993 door oud-eigenaar H. de Graaf
Klein maar Dapper Kroniek 3 - 't Swarte Skiep
In het boek "Klein maar Dapper", samengesteld door Henk de Graaf, staat in Kroniek 3 geschreven:
1965: De Nederlandse handelsgeest heeft altijd oplossingen weten te vinden en compromissen weten te sluiten om de beoogde doelstelling(en) te realiseren. Zo ook in de volgende situatie:
- Je wilt met een rond- of platbodemjacht gaan zeilen.
- Je primaire vaargebied is uit oogpunt van bereikbaarheid de Reeuwijkse Plassen.
- Je secundaire vaargebied (voor de vakanties) is in principe geheel Nederland.
- Het schip zou een 'Lemsteraak-achtig' type moeten zijn.
De complicerende factoren zijn in dit geval het sluisje en de vaste brug bij de Reeuwijkse Plassen; deze beperken de breedte en de doorvaarhoogte van een schip nadrukkelijk. Hoe lossen we - in casu de familie Verloop - dit op? Wel, je ontmoet Jan Kooijman, die je het casco van de 'Cadans' laat zien en dat leidt tot de vaststelling dat een Enkhuizer bolletje de oplossing is, welke leidt tot de realisatie van de voornoemde doelstellingen. Ten tijde van de Hiswa (van 12 t/m 21 maart 1965) - waar de 'Cadans' wordt tentoongesteld - wordt de overeenkomst formeel gesloten. Met de bouw van een luxe uitgevoerde Enkhuizer bol kan een aanvang worden genomen.
Dertig jaar later is het nog een genoegen de correspondentie, die zich hier omheen ontwikkelt, nog eens door te lezen. Neem alleen al het vaststellen van de naam van de bol. De creativiteit van de hele familie in het bedenken van een naam - en in het bijzonder op het begrip 'bol' - is welhaast onbegrensd. Uiteindelijk is de geboorte van een nichtje bepalend voor de definitieve, maar toch geheel andere, naam: 'Neeltje Hendrika'. Dit jaar worden vele bezoeken afgelegd aan de Deltawerf van Van der Torre in Brielle en aan Zwijndrecht.
2021
2021
2021: Foto's Enkhuizer bol 'Het Zwarte Schaep'
2025
2025
2025: Foto's Enkhuizer bol BU87 'Neeltje Jacoba'
