J. Kok & Zn - Huizen

Ruim een eeuw geleden bezat Huizen twee botterwerven, de werf 'Gebroeders Schaap' en de werf 'J. Kok & Zn'. Huizen was een bloeiende vissersplaats van waaruit werd gevist op de Zuiderzee op: 'bot, haring en ansjovis'. Na het afsluiten van de Zuiderzee in 1932 was het moeilijk voor de vissers om nog een bestaan te vinden. In 1924 sloot de scheepswerf 'Gebroeders Schaap' definitief de deuren. De scheepswerf 'J. Kok & Zn.' bleef bestaan tot 1967.

Tot 1924 zijn bij de werf 'Gebroeders Schaap' 232 botters, 13 kwakken en een blazer van stapel gelopen (gebouwd). De werf werd gesloten toen bleek dat er geen geld meer te verdienen was met de bouw en het onderhoud van botters. Na een conflict met de Gebroeders Schaap werd in 1882 de werfkolk uitgebreid met een 2e werf Lindeman en Kooy. Enkele jaren later trad ook Joost Kok, een zeilmaker van oorsprong en werkzaam geweest bij Gebroeders Schaap, toe en in 1916 ging de werf verder onder de naam J. Kok & Zn.

Zeeschouwen

In 1920 werd de op één na laatste botter voor de visserij gebouwd en ging deze werf over op jachtbouw. In 1931 neemt zoon Janus Kok de werf over, die nadat zijn broers in Muiden waren begonnen, de werf met veel tegenwerking van de Gemeente wist over te plaatsen naar de 'elleboog' van de haven. In 1964 kwam zoon Jan in de werf en werd de werf bekend door zijn stalen Kokschouwen.

In 1956 kwam er iemand met een stalen vissermanschouw op de werf. Hij had de schouw gekocht van een visser uit Hoorn. De bun moest eruit, het vooronder betimmerd en het schip moest als jacht word en getuigd. De eerste zeeschouw als plezierjacht! Daarna volgde een opdracht voor een scherp spitsgatjacht van 11,50 m. Intussen nam Jan in Amsterdam privé-les om de theorie van het tekenen van lijnenplannen onder de knie te krijgen. In 1959 tekende hij een zeeschouw van 9 meter en plaatste een advertentie in de Waterkampioen. Een dag later waren er op het plan al twee schepen verkocht! Bij het ontwerpen werd vanaf het begin rekening gehouden met de voorschriften van de International Offshore Rule, zodat de jachten een gunstige meting hadden. In de praktijk bleken de schouwen snelle zeilers en ze konden in hun klasse bijzonder goed meekomen. Aanvankelijk werd er met tien man personeel gewerkt. In de jaren tussen 1960 en 1970 toen er zo'n 60 schouwen werden gebouwd, waren er 20 man in dienst.

Na een brand in 1967 die de hele werkplaats in as legt, loopt het af. Er komen steeds meer werven die zeeschouwen bouwen en de spoeling wordt daardoor dun. Later hebben andere werven ook Zeeschouwen, ontworpen door Kok, in hun bouwprogramma opgenomen.
 


 

Waterkampioen 1938 augustus nr606 - De haven van Huizen en de botters

Toen het IJsselmeer nog Zuiderzee was, en de verschillende kustplaatsen haar productief aandeel hadden in de loonende vischvangst, was ook Huizen een belangrijke visschershaven. Ruim zoo botters voerden de letters HZ in hun bruin getaande zeilen. Langs de haven stonden verschillende rookerijen, er waren flinke scheepstimmerwerven, waar regelmatig nieuwe botters gebouwd werden en de Huizer vischventers met hun bekende platte petten, de zoogenaamde „vischkruiers", vond men over het geheele land verspreid, ja breidden hun zwerftochten zelfs uit tot het Rijnland en Westfalen.
De langzaam voortschrijdende industrialisatie van Huizen was zelfs oorzaak, dat de haven een geheel ander aanzien kreeg. In de door de rookerijen verlaten gebouwen vestigden zich kleine industrieën. De alles overheerschende Balatum-fabriek breidde zich dermate uit, dat ten langen leste de overgebleven scheepswerf van J. Kok, met het bijbehoorende haventje werden opgeslokt. De enorme hoeveelheden vliegasch, die deze fabriek met kwistige hand over de haven uit-strooide en het gebrek aan een rustige ligplaats waren oorzaak, dat de zeiljachten Huizen gingen mijden en het zag er alleszins naar uit, dat deze mooie haven voor de zeilsport verloren zou gaan.
De heer Kok, de eigenaar van de laatst overgebleven, en door de uitbreiding der Balatum-fabriek verdwenen scheepswerf, dacht er anders over. Geboren Huizenaar en ervaren scheepsbouwer, wilde hij noch zijn geboorteplaats verlaten, noch zijn mooie vak vaarwel zeggen. Van de veronderstelling uitgaande, dat het IJsselmeer een prachtig water is voor de beoefening van de zeilsport, en dat de haven van Huizen voor het Gooische achterland, waar zoovele zeilers wonen, een unieke gelegenheid biedt om als zeilsportcentrum te worden gekozen, werkte hij een plan uit tot stichting van een nieuwe werf, speciaal gebaseerd op de zeilsport. Na veel moeilijkheden te hebben overwonnen slaagde hij er eindelijk in een nieuwe werf te bouwen, aan den overkant van het havenkanaal, recht tegenover de kalkfabriek. Een ruime werkloods, gescheiden van een flinke bergloods voor winterberging, een werfkanaal met helling, geven de scheepswerf een outillage, die den eigenaar in de gelegenheid stelt aan de zwaarste hem gestelde eischen te voldoen.
En wat zien wij nu gebeuren? De botter, het schip, dat door de eeuwen heen bewezen heeft zoo bij uitstek geschikt te zijn voor het bevaren van de Zuiderzee en de Wadden, het schip, dat door het ophouden van de vischvangst ten doode was opgeschreven, dat mooie schip zal niet verdwijnen. De botter herleeft in den vorm van zeiljacht. Op de nieuwe werf staan er reeds twee op stapel.

pdf Waterkampioen 1938 augustus nr606 - De haven van Huizen en de Botters

Alle resultaten

Overzicht van schepen met SSRP-Plaquette, gebouwd door J. Kok & Zn

Spiegel der Zeilvaart: de Zeeschouwen van Kok

In de Spiegel der Zeilvaart nummer 5 van 1981 schreef Wim de Bruijn een artikel onder de titel: De Zeeschouwen van Kok.

pdf SdZ 1981 nr05 - De Zeeschouwen van Kok

Meer informatie

In het boek 'Tien Platbodemjachten' van Jan Kooijman worden de 9 en 10 meter Kok-schouw beschreven met daarnaast een aantal praktijkervaringen.

Terug naar vorige pagina