Agonisma (ex-Bencor, ex-Waterhoentje)

Agonisma (ex-Bencor, ex-Waterhoentje) Verdwenen

Deze eerste op de werf van Smit in Slikkerveer gebouwde staalijzeren boeier liep waarschijnlijk in (of kort voor) 1895 van stapel. Dit is af te leiden uit het feit dat in het oudste Register van Meting der Officieele Commissie voor het meten van zeilvaar­tuigen in Nederland en België, betrekking hebben­de op de periode 1890 tot en met 1896, op folio 267 een boeier met de naam "Agonisma", eigenaar Joh. Smit Slikkerveer (Bijlage M) vermeld staat. De afme­tingen zijn: lengte-over-de-stevens 7,68 meter, breedte 3,08 meter. De meting vond plaats in 1895, dus zal deze boeier in dat jaar of iets eerder van stapel zijn gelopen.

Het bouwjaar 1899 dat Van Waning noemt in zijn overzichtsartikel 'De boeier' in het boek "Ronde en Platbodemjach­ten", kan dus niet juist zijn. Ook de bewering dat het schip in 1922 naar Engeland is verkocht, klopt niet, zoals hierna nog zal blijken. Over de begintijd is weinig bekend. Een wed­strijd waarin Johan of een andere Smit met de "Ago­nisma" uitkomt, is niet bekend.

Halfmodel van de 'Agonisma'
Halfmodel van de 'Agonisma'

Eigenschappen

Plaquette nummer:9021 Zeil nummer: OB1
Categorie:V Tekening nummer:
Type:Boeier

Bouw

Bouwjaar:1895 Ontwerper:Joh. Smit
Werf:Joh. Smit Werf plaats:Slikkerveer
Motor: Motor type:
Materiaal romp:IJzer/staal Materiaal kajuit:IJzer/staal
Materiaal zeil:Katoen
Onderwaterschip: Kiel:

Afmetingen

Lengte stevens:7,68 m Breedte berghout:3,08 m
Diepgang:0,00 m Masthoogte water:0,00 m
Oppervlakte grootzeil:0,00 m2 Oppervlakte fok:0,00 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:0,00 m2
Oppervlakte totaal:0,00 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1895 – 1906 Fam. Joh. Smit, Slikkerveer ( Agonisma)
1906 – 1912 A.N. den Ouden, Bolnes ( Agonisma)
1912 – 1914 Joh.M.C. Kievits ( Agonisma)
1914 – 1915 B. Bernhard, Amsterdam ( Agonisma)
1915 – 1918 B. Bothe, Amsterdam ( Bencor)
1918 – 1920 R. de Wilde F.Gzn, Leiden ( Waterhoentje)
1920 – onbekend G.H. Kaars Sijpesteijn, Heemstede ( Waterhoentje)

Geschiedenis

1908

1908

1908: Vanaf 1908

Pas in 1908 staat zij vermeld in de bewaard gebleven deelnemerslijst van de Zeilvereeniging `Sneek'; eigenaar is dan A.N. den Ouden uit Bolnes. Van Waning vermeldt in bovengenoemd boek dat deze de boeier van 1906 tot 1912 in bezit had. In 1909 komt Den Ouden opnieuw naar Friesland om deel te nemen aan de Sneeker Hardzeildag. Waarschijnlijk is de oude foto, die in de verzameling van het Fries Scheepvaart Museum bewaard wordt, tijdens een van deze hard-zeildagen gemaakt. Het zeilnummer 1 OB zal ons nog helpen bij de ontrafeling van de verdere historie. Het gedenkboek' van de Koninklijke Roei- en Zeilvereeniging 'De Maas' vermeldt eveneens de actieve deelname van Den Ouden aan wedstrijden van die vereniging in het eerste decennium van de twintigste eeuw.

Wedstrijd in 1908
Wedstrijd in 1908
Wedstrijd in 1909
Wedstrijd in 1909
1909
1909

1912

1912

1912: Na 1912

Enkele jaren later komt de "Agonisma" nogmaals in twee opeenvolgende jaren uit op de Sneeker Hardzeildag, namelijk in 1912 en 1913. Eigenaar is dan Joh. M.C. Kievits uit Dordrecht.
Daarna volgen enige snelle eigenaarswisselingen. Een jaar later blijkt Kievits de "Agonisma" te hebben verkocht aan B. Bernhard te Amsterdam. Deze neemt in 1914 deel aan een wedstrijd van de Roei- en Zeilvereeniging `Hollandia' op het Braassemermeer, waar blijkens de bewaard gebleven deelnemerslijst verder nog aan de start verschenen de boeiers "Noordster" van E.H. Crone uit Amsterdam, "Davine" van P.M.A. Bogaert uit Heemstede en de tweede door Smit gebouwde boeier, "Kampioen" van de Marine Jachtclub uit Hellevoetsluis.

1915

1915

1915: Na 1915

Reeds het volgende jaar verkocht Bernhard de boeier aan B.J.M. Bothe te Amsterdam, die hem de naam "Bencor" gaf. Dat we hier met dezelfde boeier te doen hebben, is reeds aangetoond aan de hand van een mededeling in het verslag van een wedstrijd van de WSV "Westend". Bothe komt met "Bencor" in 1915 uit in dezelfde serie wedstrijden op het Braasse­mermeer van de RZV `Hollandia' als Bernhard een jaar eerder. Tegenstanders zijn nu de Jouster boeier "Friso" van Walbeek en Van Brakel uit Dordrecht ("Semper Idem") en opnieuw de Smit-boeier "Kampioen" van de KMJC. Ook in 1916 is Bothe zeer actief in wedstrijden; het tijdschrift "De Watersport" vermeldt zijn deelname aan (opnieuw) `Hollandia', 'De Kaag' , de 'Nieuwe Meer', de Zaanlandsche ZV en zelfs aan de Sneeker Hardzeildag, waarbij "Bencor" (zeilnr 1 OB) het moet opnemen tegen de gerenommeerde Friese boeiers "Njord" (5 OB) van Boltjes, "Constanter" (6 OB) van Halbertsma en "Albatros" (7 OB) van Bokma.

Bewaard gebleven deelnemerslijsten van de Watersportvereeniging 'De Kaag' uit 1918 en 1920 vermelden onze boeier nu onder de naam "Waterhoentje"; in 1918 is de eigenaar R. de Wilde F.Gzn te Leiden, in 1920 G.H. Kaars Sijpesteijn te Heemstede.

1925

1925

1925: Nederlandsch Jachtregister van 1924-25 (Bijlage B nr 85)

G.H. Kaars Sijpesteijn te Heemstede staat ook nog als eigenaar genoteerd in het Nederlandsch Jachtregister van 1924-25 (Bijlage B nr 85): "Waterhoentje", 7,70 bij 3,00 meter, wedstrijdmaat WM = 7,7, bouwer Smit Slikkerveer 1909; we zagen al dat dit bouwjaar niet juist kan zijn. Na 1925 is geen informatie over deze boeier meer beschikbaar.

1955

1955

1955: De 'Agonisma' in het archief van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten

'Agonisma' - Stalen Boeier

In het overzicht "Niet meer bestaande boeiers, gedocumenteerd in de jaren-50" lezen we:

Opgave Petrejus
Lloyds 1899, Jaarboek de Maas 1910, Gedenkboek 50 jaar
Bouwer Joh.Smit, Slikkerveer tevens eigenaar.
1906 A.N. den Ouden, Rotterdam, 1910 A.N. den Ouden, Bolnes, 1912
J.M.C. Kievits, Dordrecht wedstrijd Hollandia 1914, 1919 kap. B.Bernhard, Amsterdam (Breewijd?, OE 1922/75 OA klasse W.M. 11.6) (zie ook Mary Jane) (zie ook Maaslust)

Jaarboekjes Sneeker ZeilClub
Wedstrijden:
1908 en 1909 Agonisma van A. van den Ouden, Bolnes, 1913 Agonisma van J. Kievits, Dordrecht.
Watersport 1912 blz. 159 en blz. 175
Wedstrijden Zaanl. Zeil. Ver. augustus 1912, de prijs in de klasse ronde- en platbodemjachten W.M. 7.5-9.5 Agonisma van J .C. Kievits, Dordrecht.

Ons Element 1922/248
De Breewijd van Bernhard is naar Engeland verkocht

2019

19 september 2019

19 september 2019: Reactie van Pieter Halbertsma

In de fotoverzameling van Jacob Olie viel mijn oog op de twee onderstaande foto’s van een witte boeier met een “tjotter” roer uit 1902. Opvallend zijn de rakbanden waarmee het zeil aan de mast is bevestigd. In het boek van Vermeer kwam ik de boeier Agonisma (Bencor) tegen. Ook deze witte boeier heeft een “ tjotter” roer en bij het inzoomen op de rakbanden zijn de zelfde ringen te zien als op de foto van Olie. Op het verhaal van Vermeer na, weet ik weinig van de Agonisma maar zouden deze foto’s van deze boeier kunnen zijn?

Foto Jacob Olie 1902
Foto Jacob Olie 1902
Foto Jacob Olie 1902
Foto Jacob Olie 1902

20 september 2019

20 september 2019: Reactie van Willem Th. Fokkema

Mooie ontdekking! Ik twijfel niet. Ik zie een ijzeren boeier aan de steiger liggen van ongeveer dezelfde maat als op de foto in het boek van Vermeer. Inderdaad opvallend die hoepels rond de mast. Niet alleen het tjotterroer maar ook de kop is op beide foto's hetzelfde net dat knobbeltje aan de voorkant. Valt verder op dat het schip slechts een enkele plaat als voorsteven heeft en op de zeilende foto ook een beetje een aparte (ijzeren) roef. Niet zo'n prachtige Friese zeeg en ronde hoeken aan de kuipzijde. Helaas valt die weg op de aangemeerde foto achter het zwaard.
Klopt natuurlijk ook dat het schip begin 20e eeuw in Hollandse handen was en ook in Amsterdam lag.
Kortom een hele mooie aanvulling van het dossier rondom dit schip maar de grote vraag is natuurlijk: waar is ie gebleven??

We zijn zeer geïnteresseerd in uw opmerkingen en/of vragen over dit schip. Stuur ze ons!

Terug naar het overzicht