Jansje Maria

Jansje Maria

Dr. Ir. J. Vermeer schrijft in zijn boek "Het Friese jacht":
Over de voorgeschiedenis van de bouwopdracht voor dit jacht zijn wij geïnformeerd door mededelingen van de heer N. Gieskes te Breukelerveen, zoon van de opdrachtgever. Zijn vader, J.G.E. Gieskes, was destijds president-directeur van de Nederlandsche Seintoestellen Fabriek te Hilversum, thans Philips Hilversum. Het gezin Gieskes bezat sinds 1936 een 16m2 met ligplaats bij jachthaven "Het Witte Huis" te Nieuw Loosdrecht. Eigenaar van haven, restaurant en zwembad was de heer Huibrecht van der Zee, Fries van geboorte.

Toen de heer Gieskes in 1939 een valkjacht wilde bestellen vertelde Van der Zee, dat voor ongeveer hetzelfde geld wel een goede platbodem te koop zou zijn. Aan de te koop zijnde schepen bleek echter nogal wat gerepareerd te moeten worden, en zo kwamen zij terecht bij Feike Lantinga om naar reparatieprijzen te vragen. Toen nam alles een andere wending, want Lantinga vertelde, dat hij nog genoeg hout had liggen om twee nieuwe jachten te bouwen. De heer Gieskes gaf toen aan Lantinga de opdracht tot de bouw van een nieuw jacht; deze had echter niet eerder tijd om eraan te beginnen dan in het najaar van 1940. 

In het Overzicht van in het Stamboek ingeschreven jachten, die nooit een plaquette hebben gekregen staat het volgende:
39. Fries jacht 'Anna Catharina', 6,05m, F. Lantinga, Dist, 1940, Eikenhout, eig. J.G.E. Gieskes, Hilversum, '54/’59. Later heeft het jacht plaquettenummer 223 gekregen.

Eigenschappen

Plaquette nummer:223 Zeil nummer: RD81
Categorie:A Tekening nummer:
Type:Fries jacht

Bouw

Bouwjaar:1941 Ontwerper:F. Lantinga
Werf:F. Lantinga Werf plaats:IJlst
Motor:Inbouw Motor type:Vire 7pk
Materiaal romp:Eikenhout Materiaal kajuit:
Materiaal zeil:Dacron
Onderwaterschip: Kiel:

Afmetingen

Lengte stevens:6,12 m Breedte berghout:2,54 m
Diepgang:0,30 m Masthoogte water:11,80 m
Oppervlakte grootzeil:16,11 m2 Oppervlakte fok:9,34 m2
Oppervlakte botterfok:0,00 m2 Oppervlakte kluiver:0,00 m2
Oppervlakte totaal:25,45 m2 Oppervlakte overig:0,00 m2

Tot nu toe bekende eigenaren en namen van het schip

1941 – 1960 J.G.E. Gieskes, Breukelen ( Anna Catharina)
1960 – onbekend Mr. K.J. van Douwen, Doniawerstal ( Jansje Maria)
onbekend – 1997 W.A. van Douwen, Alkmaar ( Jansje Maria)
1997 – Nu (laatst bekend) M.E. Meijs, Zeist ( Jansje Maria)

Geschiedenis

1992

1992

1992: De 'Jansje Maria' in het boek "Het Friese jacht" van Dr. Ir. J. Vermeer

In het voorjaar van 1941 liep de "Anna Catharina" te water. Tegelijkertijd bouwde Lantinga nog een soortgelijk schip; dit is de huidige boeier "Dieuwertje D., thans eigendom van de heer E. Wingelaar te 's-Gravenhage. De "Anna Catharina" is ook geheel als boeier gebouwd, maar zonder roef, omdat mevrouw Gieskes geen roef wilde.

Mr. K.J. van Douwen, burgemeester van de gemeente Doniawerstal eigenaar

Tot 1960 bleef het jacht in handen van de familie Gieskes, in welk jaar het werd gekocht door mr. K.J. van Douwen, toen burgemeester van de gemeente Doniawerstal. De naam werd veranderd in 'Jansje Maria' en de thuishaven werd Langweer. Tot de koop zal mede hebben bijgedragen het eeuwfeest van de Zeilvereniging "Langweer" in 1959. Door het bestuur van deze vereniging waren een groot aantal eigenaren van ronde jachten uitgenodigd om mee te doen aan de zeilwedstrijden op de Langweerder Wielen op zaterdag 28 augustus. Door de harde wind hadden deze wedstrijden een zeer spectaculair verloop, terwijl ze werden gadegeslagen door H.K.H. Prinses Beatrix aan boord van haar nieuwe lemsteraakjacht "De Groene Draeck". Burgemeester Van Douwen mocht na afloop de vereniging namens de koningin het predicaat Koninklijke verlenen. Aan deze wedstrijd namen behalve de boeiers "Constanter" en het statenjacht "Friso" de volgende Friese jachten deel: "Argo", "Neptunus", "Nut en Nocht", "Oom Kiek" (de huidige "Willemijntje"), "Reiddomp II", "De Rode Leeuw", "Roeland" en "Tsjibbe Gearts".

Onder zeil Foto: J.D. de Jong
Onder zeil Foto: J.D. de Jong

Regionale Friese Reünie

Samen met de heren P. Piersma en J. Vermeer nam de heer Van Douwen in 1967 het initiatief tot de oprichting van het comité, dat nog steeds jaarlijks in Heeg de Regionale Reünie voor Friese Ronde Jachten en Schouwen organiseert. In 1981 was de 'Jansje Maria' admiraalschip en nam de heer Van Douwen aan boord van zijn eigen jacht als admiraal het saluut van de vloot in ontvangst.

Overzicht Foto: J. Vermeer
Overzicht Foto: J. Vermeer

25 Jarig bestaan SSRP in 1980

Vermelden wij nog de jubileumreünie in Friesland van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten bij haar 25-jarig bestaan in 1980. Het admiraalzeilen vond plaats op het Heegermeer en begon na het saluut met het weven, uitgevoerd door de uit 14 eskaders bestaande 'houten Friese vloot' te midden van een carré van voor anker liggende grotere schepen. De eskaders Friese jachten onder aanvoering van respectievelijk 'Jansje Maria' met commandant K.J. van Douwen en "De Rode Leeuw" met commandant J. Vermeer wonnen daarbij de Waller-prijs.

Vooraanzicht Foto: J. Vermeer
Vooraanzicht Foto: J. Vermeer

Technische gegevens

Hoofdafmetingen

  • Lengte over de stevens    6,10 m
  • Grootste breedte over de
  • berghouten    2,65 m
  • Holte op het grootspant    1,05 m
  • Zeiloppervlak: Grootzeil + fok    28,1 m2


Bijzonderheden

  • geen kielbalk
  • bijna plat vlak
  • vlaktilling 0°
  • hoekige kimmen
  • 4 huidgangen boven de kimmen
  • hoog vast voordek zonder bedelbalk
  • zijwaring loopt gedeeltelijk langs de kuip achter de mast
  • alleen snijwerk op de hennebalk
  • roer bekroond met leeuwtje

Opmerkingen

De bijgaande foto's geven een indruk van de inrichting van dit bijzondere jacht, een unicum onder de open Friese jachten.

1997

maart 1997

maart 1997: SSRP Jaarverslag 1996 - Met subsidie uit het Restauratiefonds FONV uitgevoerde restauraties van in het Stamboek ingeschreven jachten

Het schip is vanaf 1959 onafgebroken in gebruik bij de familie Van Douwen. Aan het schip zijn geen belangrijke wijzigingen aangebracht sinds de bouw. In 1979 is er een motor ingebouwd, een eencilinder Vire. In de loop van de tijd is de mast tweemaal vervangen, zijn verschillende gangen vervangen en is tenminste eenmaal een zwaard vervangen. Rond 1975 is een nieuw katoenen tuig aangeschaft, gemaakt door Molenaar in Grouw, van via de Stichting Ronde en Platbodemjachten aangekocht Egyptisch katoen. In 1984 is naast het aanwezige katoenen tuig een nieuw dacron tuig gemaakt door Jan de Boer uit Akkrum. Het schip is in de loop der jaren goed onderhouden en verkeert in 1996, op de onderdelen na, waarvan herstel thans noodzakelijk is, in goede staat.

Eind 1995 bleek, dat ingrijpend herstel aan de Jansje Maria noodzakelijk was: enkele huidgangen en vlakleggers waren rot. Piersma is voorjaar 1996 met de restauratie gestart. De restauratie van 1996 heeft plaatsgevonden tussen 20 april 1996 en 15 mei 1996.

In het SSRP jaarverslag 1996 wordt melding gemaakt van de volgende restauratie:
Het Friese jacht, de "Jansje Maria", gebouwd in 1941 door Lantinga in IJlst is sedert 1959 onafgebroken in gebruik geweest bij de familie van Douwen. Het schip is regelmatig onderhouden én verkeert in goede staat, maar voor enkele onderdelen werd vernieuwing noodzakelijk. Enkele huidgangen en vlakleggers bleken zodanig verrot dat ingrijpend herstel noodzakelijk was. De reparatie werd uitgevoerd door Piersma in Heeg. De werkzaamheden bestonden uit: vervangen van vier vlakleggers van eikenhout; één in de kop en drie achter het mastspoor in de kuip; vervangen van drie huidgangen in het vlak, aan bakboord van voren tot in het midden van het schip, eveneens van eikenhout; vervaardigen van nieuw bakboordzwaard, ook van eikenhout. 
Het gaat om het traditionele bouwmateriaal, dat voorzover nodig en in het zicht) met blanke scheepslak is afgewerkt. Binnen in de boot is het materiaal met een conserveringsmiddel behandeld. De totale kosten van de reparatie bedroegen bijna fl9.509,- . Het schip is weer in goede staat. Wel is het waarschijnlijk dat over enkele jaren meer gangen vervangen moeten worden, terwijl ook delen van het berghout en het boeisel op termijn onderhoud behoeven. 

2015

24 juni 2015

24 juni 2015: Reactie van André van Empel, de oudste kleinzoon van opdrachtgever J.G.E. Gieskes

Als oudste kleinzoon van J.G.E. Gieskes beschik ik over een aantal foto's uit de eerste naoorlogse jaren van dit schip. Bijgaande foto dateert uit de zomer van 1947, en werd gemaakt op de Loosdrechtse Plassen. De familie van Douwen vergunde mij een halve eeuw later de mogelijkheid nog eens als stuurman te fungeren. Ik blijf het jammer vinden dat de oorspronkelijke naam (het werd door mijn grootvader vernoemd naar mijn moeder en haar jongere zus Rine) niet is gehandhaafd. Treuriger nog is het feit dat de oorspronkelijke naamborden bij een brand verloren zijn gegaan.

Heeft u vragen en/of opmerkingen?

Terug naar het overzicht